Editörden
n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!
YouTube televizyonun yerini alıyor argümanını artık o kadar sık duyduk ki hepimiz yorulduk. Ancak YouTube ve Twitch gibi platformlarda günde 6-7 saat süren canlı yayınlarla gündemi yorumlayan ve haberleri aktaran yeni nesil isimler ve kurumlar, televizyondaki haber kanallarının yerini ne alacak sorusunun potansiyel cevaplarından biri olabilir.
Ekim ayı boyunca öne çıkan medya ve teknoloji dünyası haberlerini de her zaman olduğu gibi bültenin devamında bulabilirsiniz.
Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.
Önümüzdeki ay görüşmek üzere!
—Ahmet Alphan Sabancı
Livestream Medyanın Yükselişi
Geçtiğimiz birkaç ay içerisinde Türkiye medyası Hasan Piker’ı ilk kez keşfedip büyük bir şok yaşadı ve art arda röportajlarla Hasan’ın popülerliğinden kendilerine de biraz trafik çıkarmaya çalıştı. Ancak çoğunluğun göz ardı ettiği ve bence özellikle medya sektörü için önemli olan kısım Hasan’ın ürettiği içerik türü ve bunun şu anda geldiği nokta.
Eğer daha önce denk gelmediyseniz Hasan Piker şu anda en popüler politik Twitch yayıncılarından birisi ve her yayınında güncel gelişmeleri analiz ediyor, haberleri izleyicileri için yorumluyor. Genellikle haftada bir gün ara veriyor ve her bir canlı yayını en az altı saat sürüyor. Rastgele bir yayınına denk geldiğinizde en az 20 bin kişinin canlı olarak izlediğini görmeniz onun için gayet normal bir durum. Çünkü önemli bir kesim için bu format televizyondaki haber kanallarının yerini almaya başlıyor.
Hasan Piker ve benzeri bireysel yayıncılar ile başlayan ve yıllardır büyüyen bu trendin daha farklı örneklerini de görmeye başladık. MTS (Monitoring the Situation)bunlardan birisi. YouTube üzerinden her biri yaklaşık altı saat süren canlı yayınlar yapan bu ekip ağırlıkla teknoloji, yapay zekâ ve ekonomi alanına odaklanıyor. Haberlerin yanı sıra her canlı yayında mutlaka röportajlar da gerçekleştiren kanal neredeyse bir televizyon kanalından farksız. Benzer formatı farklı içerikler veya politik gruplar için yapanların sayısı her geçen gün artmaya devam ediyor. Nisan ayında OpenAI tarafından satın alınan TBPN de bunlardan birisiydi.
YouTube’un giderek televizyonun yerini almaya başladığını tüm dünyada görüyoruz. Türkiye’de ve farklı ülkelerde birçok televizyon kanalı buna adapte olmak için canlı yayınlarını YouTube üzerinden verme yolunu seçti — ki bu çok akıllıca bir yaklaşımdı. Ancak giderek televizyonlarla yarışabilecek yoğunluk ve uzunlukta canlı yayın üreten, üstelik bunu farklı kitlelerin ihtiyaçlarına göre yapabilen, birey ve ekiplerin gelmesiyle birlikte rekabetin kızışacağı kesin. Burada mevcut Türkiye televizyon medyası için risk daha büyük çünkü birkaç istisna dışında hiçbirinin kendisini öne çıkartabilecek bir özelliği yok.
Diğer yandan bizde çok popüler olan ünlü bir gazeteci kısa bir canlı yayında tüm günü konuşuyor formatının bu gelişmeden ciddi bir şekilde etkilenme riski var. Eğer karşınızda rakip olarak günün dörtte birini canlı yayında gündemi takip edip haberleri daha hızlı ileten bir ekip varsa işiniz zor. Eğer gerçekten yaptığınız yorumların altını dolduracak bir arka planınız veya ününüz yoksa ya da özgün habercilik yapmıyorsanız, bu kanalların izleyicilerinizi çalması kaçınılmaz.
Bakalım bu trend bizde kendisini hangi şekillerde gösterecek. Bence bizim medya ekosistemi içerisinde bu tür bir formatın potansiyeli var ama hemen her gün altı saat boyunca canlı yayın yapmayı ve bunun getireceği kitleyi yönetmeyi kaldırabilecek birilerinin buna girişmesi lazım. Yoksa denemelerin ömrü birkaç haftadan uzun olmaz.
Ekimde Ne Okuduk?
Gazetecilik Dünyası
- Herkesin medyaya güven sorunundan bahsettiği ama bunun sebeplerini keyfi bir şekilde yorumladığı bir dönemde Duke University akademisyenleri örnek alınacak bir çalışma yapmış. Fox News, MSNBC ve CNN’in 15 yıllık arşivlerinden derledikleri transkriptleri analiz eden ekip hepsinin düzenli olarak diğer gazetecileri ve medyayı hedef aldığını göstermiş. Fox News ortalama 15 dakikada bir, MSNBC 61 dakikada bir, CNN ise 140 dakikada bir medyayı hedef almış. İşin daha ilginç yanı ise Fox için birinci, diğerleri için ikinci sıradaki hedef genel bir şekilde “medya”. Sonra insanlar neden medyaya güvenini kaybediyor?
- Silikon Vadisi’nin en büyük dolandırıcılarından birisi olarak kabul edilen Elizabeth Holmes şu sıralar Nathan Fielder’ın kendisi hakkında yaptığı belgesel film “You Can See Everything” ile tekrar gündemde. Holmes gündem olunca zamanında kendisi tarafından kandırılan yayınlardan birisi olan Wired da hem günah çıkarma hem de ders niteliğinde bir yazı ile zamanında nasıl gerçeği göremediklerini anlatmış. Her gazeteci ve haber kurumundan görmek istediğimiz hareketler.
- Haberciliğin ve araştırmacılığın en önemli kurallarından birisi kaynak gösterebilmek ve ona ulaşabilmektir. Ancak çoğu zaman kaynak bulmak ile asıl kaynağı bulmak arasındaki farkın ne kadar önemli olduğunu unutabiliyoruz. Bu yazı hem aradaki farkı hem de önemini çok güzel anlatıyor.
- Hem kaynaklardan hem de güvenden bahsetmişken bu araştırmadan da bahsetmeden olmaz. Gazetecilerin içerik üreticilerle beraber yaptığı bir çalışma, içerikte söylediklerine dair kaynak paylaşan üreticilerin kitleleriyle aralarında daha yüksek seviyede bir güven ilişkisi kurduklarını gösteriyor. Yani kitlenizin size güvenmesini istiyorsanız söylediklerinizin kaynaklarını da paylaşmanızda fayda var.
Medya Ekonomisi
- 2010’ların dijital medya devlerinden birisi olan Quartz’ı şu anda kaç kişi hatırlıyor bilmiyorum ama son hâli o dönemin geldiği noktayı özetliyor. Üst üste sahibi değişip duran site şu anda başkalarının haberlerini yapay zekâ ile takla attırıp tek bir isim altında yayınlayarak ayakta kalmaya çalışıyor. Yakın zamanda tamamen kapatıldığını duyarsak şaşırmam.
- Quartz için işler iyi görünmese de Vox görece çok daha güçlü bir şekilde yoluna devam ediyor. Yakın zamanda yeni bir uygulama da yayınlayan Vox, üyelik modeline daha fazla ağırlık vermeyi planlıyor gibi görünüyor.
- Altı yıldır teknoloji gazeteciliğine Silikon Vadisi ve Batı ülkeleri dışı bir perspektif getiren ve bu alanda ödül alan işlere imza atan Rest of World, üç ay sonra bağımsız yayınlarına son verecek. Kâr amacı gütmeyen ve bağışlara dayalı bir gelir modeli olan Rest of World, bu şekilde daha fazla devam edemeyeceklerine karar vermiş. Mevcut plan önümüzdeki yıldan itibaren başka bir yayının çatısı altında devam etmesi yönünde ama bu konuda henüz bir detay yok.
Medya Politik
- Bağımsız medya kurumlarını susturmak için yasal yolların kullanımı artık tüm dünyada normalleşen bir yöntem hâline geldi. Mısır’da sayıları giderek azalan bağımsız haber kurumlarından birisi olan Mada Masr da bu şekilde kapatılan yayınlar arasına katıldı. Genel yayın yönetmeni de “lisanssız website yönettiği” için 53.000 dolara denk bir para cezasına çarptırıldı.
- İngiltere’de aşırı sağın önde gelen isimlerinden birisi olan Tommy Robinson, iki gazeteciyi taciz ve tehdit ettiği için yargılandığı davada tamamen suçlu bulundu. 16 Aralık’ta kesinleşecek cezasının en üst seviyeden verilmesi durumunda Robinson 10 yıl hapis cezası alabilir.
- Hindistan’da devam eden protestolara hükümetin verdiği cevaplardan birisi de —şaşırtıcı olmayan bir şekilde— basın ve ifade özgürlüklerini kısıtlamak. Gazeteci Fatima Khan ile yapılan bu söyleşi Hindistan’daki güncel durumu ve baskıya karşı verilen tepkileri kapsamlı bir şekilde anlatıyor.
- Medya kurumlarına sataşmayı ve onlara dava açmayı çok seven ABD başkanı Donald Trump, Aralık 2025’te BBC’ye de dava açmıştı. Ancak BBC, ABD’deki birçok medya kurumu gibi olayı “tatlıya bağlamak” yerine daha sert oynamayı seçmiş. En son duruşmada Donald Trump ifade vermeye gelmeyince, BBC’nin avukatları yargıçtan Trump’ın zorla getirilmesini talep etmiş.
Medya ve Teknoloji
- Geçtiğimiz ay içerisinde Ukrayna ordusu Rusya’daki veri merkezlerini vurduktan sonra sosyal medyadaki bot trafiğinin ciddi bir şekilde azaldığına dair dedikodular yayılmaya başladı. Birçok haber kurumunun ve teknoloji gazetecisinin de inandığı bu dedikoduların aslının olmadığının ortaya çıkması ise pek uzun sürmedi.
- Spotify bir yandan isteyen herkesin YZ ile şarkı remixleri yapmasına imkan veren bir özellik üzerine çalışırken, diğer yandan podcast üreticileri telif ihlali baskısı altında tutmak gibi tutarsız işlere imza atmaya devam ediyor. Podcast içerisinde şarkı kullanmak zaten tehlikeli bir hâle geldi ama Spotify şimdi de adil kullanım kapsamına giren diğer podcastlerden yapılan alıntıları da hedef almaya başlamış.
Yapay Zekâ
- Yapay zekânın özellikle araştırmacı gazeteciler için yeni imkanlar sağlayacağını ilk günden bu yana söylüyordum. Geçtiğimiz ay içerisinde Hacks/Hackers isimli grup tarafından organize edilen etkinlikte şu ana kadar gazetecilerin nasıl kullandığına dair çok iyi örnekler paylaşılmış.
- Guardian ve Financial Times gibi köklü İngiliz yayınları tarafından başlatılan ve YZ şirketleriyle daha sağlıklı bir içerik lisanslama sistemi kurulmasını amaçlayan SPUR Coalition geçtiğimiz ay kadrosunu genişletti. New York Times, The Economist, The Atlantic ve AFP başta olmak üzere 40’ın üzerine kurum koalisyona katılmış.
- Eğer Google Workspace kullanıyorsanız ve son zamanlarda giderek yaygınlaşan YZ ajanlarından faydalanmak istiyorsanız “Gemini at Work 2026” ile duyurulanyeni özellikleri incelemenizde fayda var.
- Yapay zekâ ile yazma konusu giderek garip bir tartışmaya dönüştü. Bir yandan temeli olsun olmasın isteyen herkes birilerini bununla “suçlarken” diğer yandan yapay zekâ ile yazılan metinleri tespit edebildiğini söyleyen uygulamalara ne kadar güvenilebileceği de ayrı bir tartışma konusu. Önümüzdeki dönemde bu tür tartışmaların daha sık karşımıza çıkması kaçınılmaz, o yüzden kendinizi şimdiden hazırlayın derim.
