{"id":959,"date":"2026-06-20T04:46:51","date_gmt":"2026-06-20T04:46:51","guid":{"rendered":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/?p=959"},"modified":"2026-06-23T07:18:35","modified_gmt":"2026-06-23T07:18:35","slug":"denizi-gormeden-denizle-bag-kurmak-mavi-okuryazarlikta-yeni-arac-vr-olabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/2026\/06\/20\/denizi-gormeden-denizle-bag-kurmak-mavi-okuryazarlikta-yeni-arac-vr-olabilir-mi\/","title":{"rendered":"Denizi g\u00f6rmeden denizle ba\u011f kurmak: Mavi okuryazarl\u0131kta yeni ara\u00e7 VR olabilir mi?"},"content":{"rendered":"\n

<\/p><\/p>\n\n\n\n

Denizler ve okyanuslar, k\u00fcresel \u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131n\u0131, karbon emisyonlar\u0131n\u0131n ise y\u00fczde 30\u2019unu absorbe ederek ya\u015fam\u0131 s\u0131rtlar. Bu hayati role ra\u011fmen, k\u0131y\u0131dan uzak b\u00f6lgelerde b\u00fcy\u00fcyen \u00e7ocuklar i\u00e7in deniz ekosistemleri, ders kitaplar\u0131nda kalan soyut kavramlardan ibaret.<\/p>\n\n\n\n

Bu kopuklu\u011fu gidermek amac\u0131yla Avrupa Komisyonu taraf\u0131ndan desteklenen Avrupa Mavi Okullar A\u011f\u0131 (Network of European Blue Schools), okyanus ve deniz okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u011fitim sistemine entegre ediyor. G\u00fcncel verilere g\u00f6re; Avrupa genelinde 504 okul bu a\u011fa dahil edilerek toplamda 567 sertifika verildi. T\u00fcrkiye ise son y\u0131llarda programa en h\u0131zl\u0131 kat\u0131l\u0131m g\u00f6steren \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyor. T\u00fcrk Deniz Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131 (T\u00dcDAV)\u2019ndan Nail \u00dc\u00e7yol, yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada; T\u00fcrkiye\u2019de a\u011f kapsam\u0131ndaki aktif okul say\u0131s\u0131n\u0131n 249\u2019a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu ivmede T\u00dcDAV\u2019\u0131n da ortaklar\u0131 aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 SHORE projesinin kritik bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n\n\n\n

Ders kitaplar\u0131ndan hayata \u201cmavi okuryazarl\u0131k\u201d<\/h2>\n\n\n\n

Mavi okuryazarl\u0131k, en basit tan\u0131m\u0131yla okyanuslar ile insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimini anlamay\u0131 ifade ediyor. Mavi Okullar program\u0131 kapsam\u0131nda, \u00f6\u011frencilerin yaln\u0131zca deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesi de\u011fil; iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, plastik kirlili\u011fi, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k gibi k\u00fcresel sorunlar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurabilmesi hedefleniyor.<\/p>\n\n\n\n

Nail \u00dc\u00e7yol, T\u00fcrkiye\u2019de mavi okuryazarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fti\u011fini, ancak \u00e7evre e\u011fitimine k\u0131yasla h\u00e2l\u00e2 daha az bilindi\u011fini aktard\u0131. \u00d6zellikle gen\u00e7lerin denizle ba\u011f\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesinin, \u00fc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili \u00fclkemizin, gelecekte denizel kaynaklarla daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ili\u015fki kurabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Denizi g\u00f6rmeden denizle ba\u011f kurmak: Mavi okuryazarl\u0131kta yeni ara\u00e7 VR olabilir mi?<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bilgi tek ba\u015f\u0131na yetmiyor<\/h2>\n\n\n\n

\u00c7evre psikolojisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, insanlara sadece bilgi vermenin davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi yaratmada tek ba\u015f\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Gothenburg \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve Stanford \u00dcniversitesi Ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 G\u00e9raldine Fauville, insanlar\u0131n do\u011fayla kurdu\u011fu duygusal ba\u011f\u0131n en az bilgi kadar kritik oldu\u011funu payla\u015ft\u0131. Do\u011fada vakit ge\u00e7irdik\u00e7e kendilerini do\u011fal d\u00fcnyan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6ren insanlar, \u00e7evre dostu davran\u0131\u015flara daha fazla y\u00f6neliyor.<\/p>\n\n\n\n

Konu, denizler ve okyanuslar oldu\u011funda ise kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir engel \u00e7\u0131k\u0131yor. Fauville, denizin bir\u00e7ok insan i\u00e7in eri\u015filebilir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak, \u201cHerkes k\u0131y\u0131da ya\u015fam\u0131yor veya denizi do\u011frudan deneyimleme f\u0131rsat\u0131na sahip olmuyor. Bu nedenle insanlar\u0131n okyanusla ba\u011f kurabilmesi i\u00e7in alternatif yollar bulmam\u0131z gerekiyor\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u00c7ifte s\u00fcr\u00fckleyicilik\u201d y\u00f6ntemi ve ilk bulgular<\/h2>\n\n\n\n

Sanal ger\u00e7eklik (VR) teknolojileri, bu noktada devreye giriyor. Geleneksel VR uygulamalar\u0131nda kullan\u0131c\u0131, yaln\u0131zca bir g\u00f6zl\u00fck takarak deniz alt\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini izleyebilirken, Fauville ve ekibinin geli\u015ftirdi\u011fi sistem bunun da \u00f6tesine ge\u00e7iyor. \u201c\u00c7ifte s\u00fcr\u00fckleyicilik\u201d (double immersion) ad\u0131 verilen bu y\u00f6ntemde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, VR g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc takarak ger\u00e7ek bir havuzun i\u00e7inde suya giriyor. B\u00f6ylece beyin, ekosistemi hem g\u00f6rsel hem de fiziksel olarak deneyimliyor. Fauville, \u201cNormal VR\u2019da suyun alt\u0131nda oldu\u011funuzu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ama ayaklar\u0131n\u0131z yere bas\u0131yordur. Underwater VR\u2019da ise bedeniniz ger\u00e7ekten suyun i\u00e7inde y\u00fczer. G\u00f6rsel ve fiziksel duyular ayn\u0131 anda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u201d s\u00f6zleriyle deneyimin ger\u00e7ek\u00e7ili\u011finden bahsetti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Denizi g\u00f6rmeden denizle ba\u011f kurmak: Mavi okuryazarl\u0131kta yeni ara\u00e7 VR olabilir mi?<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Okyanusa ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131<\/h2>\n\n\n\n

Stanford ve Gothenburg \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n 2025 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kontroll\u00fc bir deneyde<\/a>, 214 kat\u0131l\u0131mc\u0131 \u00fc\u00e7 farkl\u0131 gruba ayr\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 i\u00e7eri\u011fi ilk grup bilgisayar ekran\u0131ndan izlerken, ikinci grup geleneksel VR kulland\u0131; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup ise su alt\u0131nda VR deneyimi ya\u015fad\u0131. Ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131, su alt\u0131nda VR deneyimi ya\u015fayanlar\u0131n denizle daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011f kurdu\u011funu, okyanus ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve hayranl\u0131k duygular\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve deney sonras\u0131nda bir deniz \u00e7evre kurulu\u015funa belirgin \u015fekilde daha y\u00fcksek oranda ba\u011f\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan Stanford Doerr School of Sustainability doktora ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Ana\u00efs Vo\u015fki, \u201cS\u00fcr\u00fckleyici deneyimlerden kaynaklanan uzun vadeli \u00e7evre dostu davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin kan\u0131tlar, umut verici ancak h\u00e2l\u00e2 s\u0131n\u0131rl\u0131. Deneyimin kal\u0131c\u0131 olup olmamas\u0131, bireysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra deneyimin nas\u0131l tasarland\u0131\u011f\u0131na da ba\u011fl\u0131\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu.<\/p>\n\n\n\n

Vo\u015fki, as\u0131l meselenin insanlara yaln\u0131zca on dakikal\u0131k etkileyici bir deneyim ya\u015fatmak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u201c\u00d6\u011frendiklerini kendi ba\u011flamlar\u0131na ta\u015f\u0131yabilmeleri ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda uygulayabilecekleri somut ad\u0131mlar g\u00f6rebilmeleri gerekiyor\u201d vurgusu yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de uygulanabilirlik ve engeller<\/h2>\n\n\n\n

Sanal ger\u00e7eklik destekli su alt\u0131 deneyimlerine ve uygulamal\u0131 deniz e\u011fitimlerine y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli \u00f6rneklerin bulundu\u011funu kaydeden Nail \u00dc\u00e7yol, bunlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de hayata ge\u00e7irilebilece\u011fini \u015fu s\u00f6zlerle aktard\u0131:<\/p>\n\n\n\n

\u201cBu t\u00fcr yakla\u015f\u0131mlar, \u00f6\u011frencilerin deniz ekosistemlerini daha yak\u0131ndan tan\u0131mas\u0131na ve teorik bilgileri deneyimle ili\u015fkilendirmesine katk\u0131 sa\u011flayabilir. Bununla birlikte bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n daha yayg\u0131n \u015fekilde uygulanabilmesi i\u00e7in uygun altyap\u0131, teknik ekipman, g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri ve e\u011fitimli personel gibi unsurlar\u0131n bir araya gelmesi gerekmektedir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Teknolojinin bir ama\u00e7 de\u011fil, ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fini hat\u0131rlatan \u00dc\u00e7yol, \u201cKal\u0131c\u0131 \u00f6\u011frenme i\u00e7in \u00f6\u011fretmenlerin rehberli\u011fi, m\u00fcfredatla ili\u015fkilendirme, proje \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve saha deneyimleri gibi destekleyici unsurlar\u0131n da s\u00fcrece dahil edilmesi gerekiyor\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Fauville de benzer bir noktaya dikkat \u00e7ekerek, sanal ger\u00e7ekli\u011fin on dakikal\u0131k e\u011flenceli bir etkinlik olarak kalmamas\u0131 \u00fczerine odakland\u0131:<\/p>\n\n\n\n

\u201cE\u011fitimcilerin deneyim \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda \u00f6\u011frencilerle \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u015fart. Ama\u00e7 yaln\u0131zca etkileyici bir deneyim sunmak de\u011fil, uzun vadeli bir \u00f6\u011frenme s\u00fcreci yaratmak.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Su alt\u0131 VR sistemleri; \u00f6zel ekipman tedariki, uzman personel istihdam\u0131 ve uygun havuz altyap\u0131s\u0131 gibi zorunluluklar\u0131 beraberinde getiriyor. Bu operasyonel ihtiya\u00e7lar ise e\u011fitim maliyetlerinin ciddi oranda y\u00fckselmesi anlam\u0131na geliyor. Teknolojinin hen\u00fcz ara\u015ft\u0131rma a\u015famas\u0131nda oldu\u011funu ve tabana yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in zamana ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu belirten Fauville, projenin gelece\u011fini \u015fu s\u00f6zlerle \u00f6zetledi:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u015eu anda en b\u00fcy\u00fck sorumuz, bu teknolojinin ger\u00e7ekten mavi okuryazarl\u0131\u011fa katk\u0131 sa\u011flay\u0131p sa\u011flayamayaca\u011f\u0131. Sonu\u00e7lar olumlu olmaya devam ederse bir sonraki ad\u0131m bunu daha eri\u015filebilir h\u00e2le getirmek olacak.\u201d<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekteki bu altyap\u0131 aray\u0131\u015f\u0131na paralel olarak T\u00fcrkiye cephesinde de \u00f6\u011fretmen e\u011fitimleri, okul d\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011frenme imkanlar\u0131, teknolojiye eri\u015fim ve m\u00fcfredat entegrasyonu gibi alanlarda at\u0131lmas\u0131 gereken \u00f6nemli ad\u0131mlar bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7evre e\u011fitiminin temel ta\u015flar\u0131ndan biri, \u00f6\u011frencilerin izlenimlerini payla\u015fmas\u0131 ve kolektif \u015fekilde \u00f6\u011frenmesiyken, mevcut su alt\u0131 VR sistemlerinde deneyimi ayn\u0131 anda yaln\u0131zca bir ki\u015fi ya\u015fayabiliyor. Y\u00f6ntemin bu y\u00f6n\u00fcne dikkat \u00e7eken Vo\u015fki, \u015fu tespitte bulundu: \u201c\u015eu anda sistemin en \u00f6nemli s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131ndan biri, ortak bir sosyal deneyim yaratamamas\u0131. Teknolojinin daha eri\u015filebilir ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 h\u00e2le getirilmesi, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llar\u0131n ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131ndan biri <\/a>olacak.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Denizi g\u00f6rmeden denizle ba\u011f kurmak: Mavi okuryazarl\u0131kta yeni ara\u00e7 VR olabilir mi?<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sanal ger\u00e7eklik denizin yerini alabilir mi?<\/h2>\n\n\n\n

Uzmanlar\u0131n ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta olduk\u00e7a net: Sanal ger\u00e7eklik denizin yerini alamaz. Sahilde y\u00fcr\u00fcyerek, k\u0131y\u0131daki canl\u0131lar\u0131 g\u00f6zlemleyerek ya da denize dokunarak kazan\u0131lan deneyimi hi\u00e7bir ekran dolduramaz. Ancak bu yenilik\u00e7i teknolojiler, denize eri\u015fmenin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu durumlarda, gizemli su alt\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve ula\u015f\u0131labilir k\u0131lma potansiyeli ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

As\u0131l mesele, teknolojinin \u00e7ocuklara denizi \u00f6\u011fretmesinden ziyade, denizi hi\u00e7 g\u00f6rmemi\u015f bir \u00e7ocu\u011fun, onu korumaya karar vermesini sa\u011flayacak o ilk duygusal ba\u011f\u0131 kurabilmesidir. Teknoloji tek ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm olmasa da do\u011fru e\u011fitim programlar\u0131yla birle\u015fti\u011finde, mavi okuryazarl\u0131\u011f\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc tamamlay\u0131c\u0131 ara\u00e7lar\u0131ndan biri olmaya aday.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Denizler ve okyanuslar, k\u00fcresel \u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131n\u0131, karbon emisyonlar\u0131n\u0131n ise y\u00fczde 30\u2019unu absorbe ederek ya\u015fam\u0131 s\u0131rtlar. Bu hayati role ra\u011fmen, k\u0131y\u0131dan uzak b\u00f6lgelerde b\u00fcy\u00fcyen \u00e7ocuklar i\u00e7in deniz ekosistemleri, ders kitaplar\u0131nda kalan soyut kavramlardan ibaret. Bu kopuklu\u011fu gidermek amac\u0131yla Avrupa Komisyonu taraf\u0131ndan desteklenen Avrupa Mavi Okullar A\u011f\u0131 (Network of European Blue Schools), okyanus ve deniz okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":960,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-959","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cozum-gazeteciligi"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/959","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/users\/26"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=959"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/959\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/media\/960"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=959"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=959"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=959"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}