K\u0131rkl\u0131 ya\u015flardaki kad\u0131nlar; a\u00e7\u0131klanamayan a\u011fr\u0131lar, \u00e7arp\u0131nt\u0131 ve yo\u011fun kayg\u0131 nedeniyle doktor doktor gezerken s\u0131kl\u0131kla \u201cpanik atak\u201d veya \u201cfibromiyalji\u201d ya da \u201cdepresyon\u201d te\u015fhisi al\u0131yor. Oysa g\u00fcncel bilimsel veriler, bu belirtilerin \u00e7o\u011funun perimenopoz kaynakl\u0131 oldu\u011funu ortaya koyuyor. As\u0131l sorun ise par\u00e7al\u0131 sa\u011fl\u0131k sistemi nedeniyle belirtilerin bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirilememesi.<\/p>\n\n\n\n
Bu tan\u0131 karma\u015fas\u0131 d\u00fcnyada yayg\u0131nla\u015fan ve T\u00fcrkiye\u2019de say\u0131lar\u0131 artan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl menopoz merkezleri\u00a0ve multidisipliner menopoz klinikleri, kad\u0131nlar\u0131 tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda jinekolog, endokrinolog, psikiyatrist ve hem\u015fire deste\u011fiyle de\u011ferlendirerek yanl\u0131\u015f te\u015fhis riskini azaltmay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f6portajlar, saha g\u00f6zlemleri ve bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, bu merkezlerde uygulanan “ortak takip modeli”nin \u00f6zellikle kayg\u0131, uyku bozuklu\u011fu, \u00e7arp\u0131nt\u0131 ve kas-eklem a\u011fr\u0131lar\u0131nda semptom y\u00f6netimini belirgin bi\u00e7imde iyile\u015ftirdi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
Sabah boyun a\u011fr\u0131s\u0131yla uyan\u0131p ak\u015fam kalp \u00e7arp\u0131nt\u0131s\u0131yla acile giden kad\u0131nlar var. Tahlilleri normal \u00e7\u0131kan, \u201cstres\u201d denilerek eve g\u00f6nderilen\u2026 Aylarca, bazen y\u0131llarca doktor doktor dola\u015f\u0131p sonunda \u201cpanik atak\u201d ya da \u201cfibromiyalji\u201d te\u015fhisi alan\u2026<\/p>\n\n\n\n
Oysa bilimsel veriler, bu tabloya bamba\u015fka bir isim veriyor: Perimenopoz.<\/p>\n\n\n\n K\u0131rkl\u0131 ya\u015flarla birlikte ba\u015flayan bu ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci, menopozdan \u00f6nceki y\u0131llar\u0131 kaps\u0131yor. \u00d6strojen ve progesteron seviyelerindeki d\u00fczensiz ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar; sinir sisteminden kas-iskelet yap\u0131s\u0131na, uykudan kalp ritmine kadar bir\u00e7ok alan\u0131 etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n Bu y\u00fczden kad\u0131nlar bir g\u00fcn s\u0131rt a\u011fr\u0131s\u0131yla, ertesi g\u00fcn \u00e7arp\u0131nt\u0131yla, ba\u015fka bir g\u00fcn yo\u011fun kayg\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilir. Te\u015fhislerin aras\u0131nda kaybolan ger\u00e7ek sorun yaln\u0131zca bu belirtiler de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n As\u0131l sorun, bu belirtilerin \u00e7o\u011fu zaman bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirilmemesi.<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131nlar farkl\u0131 bran\u015flara y\u00f6nlendiriliyor; ortopedi kas a\u011fr\u0131s\u0131na, kardiyoloji \u00e7arp\u0131nt\u0131ya, psikiyatri kayg\u0131ya odaklan\u0131yor. Bu par\u00e7al\u0131 yakla\u015f\u0131m, s\u00fcrecin ana nedeninin g\u00f6r\u00fcnmez kalmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcre\u00e7te bir\u00e7ok kad\u0131n, yayg\u0131n kas ve eklem a\u011fr\u0131lar\u0131 nedeniyle fibromiyalji te\u015fhisi al\u0131yor. Ancak baz\u0131 vakalarda bu te\u015fhis, ya\u015fanan tablonun yaln\u0131zca bir k\u0131sm\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Benzer \u015fekilde \u201cpanik atak\u201d tan\u0131s\u0131 da semptomlar\u0131 tarif etse de, altta yatan biyolojik s\u00fcreci g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcnc\u00fcl menopoz merkezlerinde s\u00fcre\u00e7 ilk ba\u015fvuruda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir semptom haritalamas\u0131 ile ba\u015fl\u0131yor. Kad\u0131n\u0131n adet d\u00fczeni, uyku kalitesi, \u00e7arp\u0131nt\u0131 ataklar\u0131, kas-eklem a\u011fr\u0131lar\u0131, ruh hali de\u011fi\u015fimleri ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam etkisi ile birlikte de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n\n\n\n Ard\u0131ndan jinekoloji, psikiyatri ve gerekti\u011finde kardiyoloji ile endokrinoloji uzmanlar\u0131 ortak tedavi plan\u0131 olu\u015fturuyor. Hem\u015fireler ise bu s\u00fcrecin en kritik halkalar\u0131ndan biri olarak “semptom g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc takibi”, ila\u00e7 uyumu, ya\u015fam tarz\u0131 d\u00fczenlemesi, tarama testleri ve hasta e\u011fitimi s\u00fcre\u00e7lerini koordine ediyor.<\/p>\n\n\n\n Bu model sayesinde kad\u0131nlar farkl\u0131 bran\u015flarda aylarca dola\u015fmak yerine ilk ba\u015fvurudan itibaren b\u00fct\u00fcnc\u00fcl yol haritas\u0131na kavu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n Yaz\u0131m\u0131z\u0131n ruhunu, bu kaosu kliniklerde bizzat g\u00f6zlemleyen Hem\u015fire Emine K. ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z r\u00f6portaj \u015fekillendiriyor.<\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z kliniklerde, bu ya\u015f grubundaki kad\u0131nlar genellikle hangi \u015fik\u00e2yetlerle ba\u015fvurur? Ortak noktalar\u0131 neler?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kliniklerde bu ya\u015f grubundaki kad\u0131nlar genellikle \u00e7arp\u0131nt\u0131, eklem a\u011fr\u0131s\u0131 ve yo\u011fun kayg\u0131 ile ba\u015fvuruyor. Ortak noktalar\u0131 ise kap\u0131 kap\u0131 dola\u015fm\u0131\u015f ama bir t\u00fcrl\u00fc “b\u00fct\u00fcnc\u00fcl” bir yan\u0131t alamam\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Her bir bran\u015f kendi alan\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcm sunuyor, ama kad\u0131n yine de tamamlanmam\u0131\u015f hissediyor.<\/p>\n\n\n\n Sistem bu y\u00f6nlendirmeleri koordine ediyor mu? Yoksa her doktor kendi sorununu \u00e7\u00f6z\u00fcp ba\u015fka bran\u015fa y\u00f6nlendiriyor mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sistem maalesef koordine de\u011fil. Ortopedi sadece kas a\u011fr\u0131s\u0131na, kardiyoloji sadece \u00e7arp\u0131nt\u0131ya odaklan\u0131yor. Bu par\u00e7al\u0131 yakla\u015f\u0131m, as\u0131l nedenin yani “hormonal de\u011fi\u015fimin” g\u00f6r\u00fcnmez kalmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Hastalar \u201cHocam, neden hep birlikte oluyor?” diye sorsalar da kimse b\u00fct\u00fcn resmi g\u00f6remedi\u011fi i\u00e7in cevap veremiyor.<\/p>\n\n\n\n Perimenopozun do\u011fal s\u00fcrecin d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 durumlar da var m\u0131? Hem\u015fire olarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6rnek?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Evet, \u00e7ok \u00f6nemli bir nokta buras\u0131. Ben 32 ya\u015f\u0131nda erken cerrahi menopoza girdim. 37-45 ya\u015f aras\u0131 kemik erimesini \u00f6nlemek i\u00e7in \u00f6strojen deste\u011fi ald\u0131m. Eskiden bu desteklerin riskli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ki\u015fiye \u00f6zel planlanan modern tedavilerle bu s\u00fcre\u00e7 \u00e7ok daha g\u00fcvenli y\u00f6netilebiliyor.<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131nlar bu ya\u015fta hangi testlerden ka\u00e7\u0131n\u0131yor? Bunun sisteme etkisi nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kad\u0131nlar mamografi ve smear testinden \u00e7ok korkuyor. Ama bunu s\u00f6ylemek istiyorum: Y\u0131lda en az bir kez smear testi, rahim a\u011fz\u0131 kanserini \u00f6nlemek i\u00e7in HPV a\u015f\u0131s\u0131 ve 40 ya\u015f \u00fcst\u00fc mutlaka mamografi \u015fart. Mamografinin verdi\u011fi o ge\u00e7ici ac\u0131, kanser riskiyle u\u011fra\u015fmaktan \u00e7ok daha hafiftir. Hem\u015fire olarak bu konuda tavr\u0131m \u00e7ok net: Korkmay\u0131n, ama testlerinizi yapt\u0131r\u0131n.<\/p>\n\n\n\n Perimenopoz fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artarken yeni bir risk do\u011fuyor: Her \u015feyi hormonal de\u011fi\u015fikliklere ba\u011flamak. Bunu nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Endometrium kanamalar\u0131, miyomlar ve kistler perimenopoz belirtileriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir. Hepsi menopozdan deyip ge\u00e7memeli, mutlaka ileri tetkiklerle ciddi hastal\u0131klar d\u0131\u015flanmal\u0131d\u0131r. Sistem fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artarken, a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7mamak \u00e7ok \u00f6nemli. Perimenopozu bilmek iyi, ama her kad\u0131n\u0131n farkl\u0131 s\u00fcreci vard\u0131r. Biz bu yolculukta hastaya en uygun dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 veriyoruz.<\/p>\n\n\n\n Sistem d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ba\u015flatacak ki\u015fi olsayd\u0131n\u0131z, ilk ad\u0131m\u0131n\u0131z ne olurdu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6nce hastan\u0131n tam olarak hangi evrede (perimenopoz, menopoz, postmenopoz) oldu\u011funu tetkiklerle tespit eder, ard\u0131ndan ki\u015fiyi mutlaka multidisipliner bir menopoz poliklini\u011fine y\u00f6nlendirdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu olmadan, k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc devam eder. Kad\u0131nlara bug\u00fcn “Yaln\u0131z de\u011filsiniz” diyorum, yar\u0131n ise “Sistem sizi art\u0131k duyuyor” demek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n Bu yaz\u0131n\u0131n yazar\u0131 olarak kendi s\u00fcrecimi anlatmam gerekirse; uzun s\u00fcre boyunca \u00e7arp\u0131nt\u0131, kas a\u011fr\u0131lar\u0131 ve yo\u011fun kayg\u0131 nedeniyle acilleri me\u015fgul edip, panik atak denilerek eve yolland\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Ancak hik\u00e2yem kardiyoloji, psikiyatri ve ortopedi aras\u0131nda devam etti. S\u00fcre\u00e7te tahlillerimde, tetkiklerimde “her \u015fey yolunda” denilse de vazge\u00e7miyordum. Verilen psikiyatr ila\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanmam da \u00e7are olmuyordu.<\/p>\n\n\n\n Bir aile tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z vas\u0131tas\u0131yla menopoz polikliniklerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffettim. \u0130lk gitti\u011fimde t\u00fcm belirtilerin tek bir s\u00fcre\u00e7le perimenopozla ili\u015fkili olabilece\u011fini \u00f6\u011frendim. Birka\u00e7 ayl\u0131k b\u00fct\u00fcnc\u00fcl takip sonras\u0131 uyku kalitem artt\u0131, kas a\u011fr\u0131lar\u0131m, panik atak sand\u0131\u011f\u0131m \u00e7arp\u0131nt\u0131 ve kayg\u0131lar\u0131m belirgin \u015fekilde hafifledi.<\/p>\n\n\n\n Uzmanlara g\u00f6re bu karma\u015fan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, tek bir tedaviye indirgenemeyecek kadar \u00e7ok katmanl\u0131.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnyada kurulan ve say\u0131lar\u0131 h\u0131zla artan \u201cB\u00fct\u00fcnc\u00fcl Menopoz Merkezleri\u201d, kad\u0131nlar\u0131n tek bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda jinekolog, endokrinolog ve psikiyatrist taraf\u0131ndan ortakla\u015fa de\u011ferlendirilmesine olanak tan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de de \u00fcniversite hastaneleri ve \u00f6zel sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 b\u00fcnyesinde yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flayan bu \u201cMenopoz Okullar\u0131\u201d ve multidisipliner klinikler, par\u00e7al\u0131 t\u0131bb\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131 karma\u015fas\u0131na kar\u015f\u0131 sistematik bir alternatif sunuyor. \u015eu anda pek \u00e7ok hastanede menopoz poliklini\u011fi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n Bilimsel verilere bakal\u0131m. 90 binden fazla kad\u0131nla ger\u00e7ekle\u015ftirilen PubMed\u2019daki 2024 ara\u015ft\u0131rmas\u0131<\/a> perimenopozda anksiyete ve depresyon riskinin premenopozal d\u00f6neme k\u0131yasla anlaml\u0131 \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n Uyku kalitesi ara\u015ft\u0131rmas\u0131<\/a> magnezyum deste\u011fi ve do\u011fru uyku hijyeninin kas a\u011fr\u0131s\u0131 ve huzursuzluk \u015fik\u00e2yetlerini y\u00fczde 30 oran\u0131nda azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n UCLA Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl menopoz program\u0131<\/a> kad\u0131nlara t\u00fcm sa\u011fl\u0131k hizmetlerini tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda sunuyor.<\/p>\n\n\n\nYa\u015fanan Belirti<\/strong><\/td> Yanl\u0131\u015f\/Par\u00e7al\u0131 Te\u015fhis<\/strong><\/td> Ger\u00e7ek Neden<\/strong><\/td><\/tr> Kalp \u00c7arp\u0131nt\u0131s\u0131<\/td> Panik Atak \/ Anksiyete<\/td> Perimenopozal \u00d6strojen Dalgalanmas\u0131<\/td><\/tr> Yayg\u0131n V\u00fccut A\u011fr\u0131s\u0131<\/td> Fibromiyalji<\/td> Hormon Kaynakl\u0131 Kas-\u0130skelet Hassasiyeti<\/td><\/tr> Yo\u011fun Kayg\u0131<\/td> Depresyon<\/td> N\u00f6rotransmitter Dengesi De\u011fi\u015fimi<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n Par\u00e7al\u0131 t\u0131bb\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131 karma\u015fas\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm nas\u0131l i\u015fliyor?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Bir hem\u015firenin g\u00f6z\u00fcnden: \u201cPar\u00e7al\u0131 yakla\u015f\u0131m, hormonal de\u011fi\u015fimin g\u00f6r\u00fcnmez kalmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor\u201d<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Yazar\u0131n s\u00fcrecine dair<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
B\u00fct\u00fcnc\u00fcl merkezler sistemi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor<\/strong><\/h2>\n\n\n\n