Dijital ekosistemin topyek\u00fbn kilitlenmesi kimsenin yarar\u0131na de\u011fil. Hukuki kazan\u0131mlar\u0131n teknik vizyonla harmanland\u0131\u011f\u0131 hibrit “Veri Sendikas\u0131” modelleri, medyan\u0131n kendi ge\u00e7mi\u015fini yakmadan gelece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131n\u0131n tek yolu.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcresel medya devleri, yapay zek\u00e2 \u015firketlerine kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri varolu\u015fsal telif sava\u015f\u0131nda strateji de\u011fi\u015ftirerek savunma hatt\u0131n\u0131 “bug\u00fcnden” “ge\u00e7mi\u015fe” \u00e7ekti. 1990’lar\u0131n sonundan itibaren arama motorlar\u0131 ile haber yay\u0131nc\u0131lar\u0131 aras\u0131nda kurulan simbiyotik ili\u015fki, \u00fcretken yapay zek\u00e2 botlar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fiyle yerini tamamen parazitik bir veri emilimi modeline b\u0131rakt\u0131. New York Times, CNN, Reuters gibi k\u00fcresel akt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi bu s\u00fcre\u00e7te, sekt\u00f6r\u00fcn devleri i\u00e7in oyunun kurallar\u0131 ba\u015ftan yaz\u0131l\u0131yor. Nieman Lab verilerinin de i\u015faret etti\u011fi \u00fczere; yay\u0131nc\u0131lar, sitelerindeki g\u00fcncel i\u00e7erikleri korumak i\u00e7in g\u00fcvenlik duvarlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltip OpenAl ve Google’\u0131n botlar\u0131n\u0131 engelleseler de yapay zek\u00e2 modellerinin “Arka Kap\u0131” (Backdoor) olarak bilinen Internet Archive (Wayback Machine) \u00fczerinden tarihsel veriyi \u00e7ekmeye devam etti\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Bu durum, k\u00fcresel medyan\u0131n yapay zek\u00e2y\u0131 “a\u00e7 b\u0131rakmak” u\u011fruna kendi dijital haf\u0131zas\u0131n\u0131 silmeyi g\u00f6ze ald\u0131\u011f\u0131 benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir “Yak\u0131p Y\u0131kma” (Scorched Earth) takti\u011fini devreye sokmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n\n\n\n
Hik\u00e2yenin merkezinde devasa ve ac\u0131 verici bir paradoks yat\u0131yor: Yay\u0131nc\u0131lar, gelecekteki lisanslama gelirlerini koruyabilmek i\u00e7in, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecili\u011fin en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131 ve kamusal bir haf\u0131za olan ar\u015fivlerini eri\u015fime kapatmak zorunda kal\u0131yor. The New York Times, The Guardian ve Reddit gibi i\u00e7erik devleri, yapay zek\u00e2 ajanlar\u0131n\u0131n telifli gazetecilik materyallerini hortumlamas\u0131n\u0131 engellemek ad\u0131na kendi “robots.txt” dosyalar\u0131na Internet Archive botlar\u0131n\u0131 engelleyen komutlar ekleyerek sert bir izolasyon politikas\u0131na ge\u00e7tiler<\/a>. Kendi tarihlerini ar\u015fivlenmekten men etmeleri, asl\u0131nda ge\u00e7mi\u015flerinin silinmesini garantilemeleri anlam\u0131na gelse de bu ticari m\u00fclkiyeti koruma g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn temelinde “Veri Aklama” (Data Laundering) pratikleri yat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ticari yapay zek\u00e2 \u015firketleri, akademik ara\u015ft\u0131rma veya “adil kullan\u0131m” arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak telifli eserleri toplay\u0131p milyar dolarl\u0131k veri setlerine dahil ediyor<\/a>. Toplanan bu veriler “akland\u0131ktan” sonra ticari modelleri e\u011fitmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor ve ortaya \u00e7\u0131kan \u00fcr\u00fcn devasa bir k\u00e2r arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor<\/a>. Yay\u0131nc\u0131lar\u0131n kap\u0131s\u0131na kilit vurdu\u011fu \u015fey, tam da bu end\u00fcstriyel gasp d\u00f6ng\u00fcs\u00fc sonucunu ortaya \u00e7\u0131kart\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcresel YZ devlerinin “fair use” (adil kullan\u0131m) veya TDM istisnas\u0131 alt\u0131nda trilyonlarca telifli veriyi bu \u015fekilde kullanmas\u0131n\u0131n geleneksel telif hukukunu \u00f6ld\u00fcr\u00fcp \u00f6ld\u00fcrmedi\u011fini, kurucusu oldu\u011fu \u0130stanbul Barosu Bili\u015fim Hukuku Merkezi\u2018nin (daha sonra komisyon) iki kez ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan Avukat M. G\u00f6khan Ahi’ye sordu\u011fumuzda \u015fu \u00e7arp\u0131c\u0131 tespiti yap\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n “Telif hukuku \u00f6lmedi ama \u00fczerine kuruldu\u011fu ekonomik mant\u0131k ciddi bi\u00e7imde sars\u0131ld\u0131. 20. y\u00fczy\u0131l telif sistemi, eserlerin \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00fczerine kuruluydu. Yapay zek\u00e2 ise eserleri \u00e7o\u011faltm\u0131yor, aksine her bir eseri istatistiksel \u00f6\u011frenme verisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.”<\/p>\n\n\n\n Bu nedenle bug\u00fcn ya\u015fanan tart\u0131\u015fman\u0131n klasik kopyalama ve \u00e7o\u011faltma ihlali de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrel \u00fcretimin ve birikimin devasa \u00f6l\u00e7ekte emilmesi meselesi oldu\u011funu belirten Ahi, Amerikan Telif Hakk\u0131 Ofisi\u2019nin raporlar\u0131nda ge\u00e7en veri aklama tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da bunu g\u00f6sterdi\u011fine i\u015faret ediyor. Ahi’ye g\u00f6re teknik istisnalar kullan\u0131larak bir nevi ekonomik de\u011fer transferi ger\u00e7ekle\u015fiyor ve sonu\u00e7ta telif hukuku ortadan kalkmasa da, art\u0131k eser koruma hukukundan \u00e7ok e\u011fitim verisi hukukuna evriliyor.<\/p>\n\n\n\n Bu “Ar\u015fiv Karartma” politikas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ikincil hasar ise onar\u0131lamaz boyutlarda. \u0130nternetin “a\u00e7\u0131k k\u00fct\u00fcphane” olma vasf\u0131n\u0131 yitirmesiyle birlikte, tarih yaz\u0131m\u0131nda devasa bir “sistematik \u00f6nyarg\u0131” (systematic bias) tehlikesi ba\u015f g\u00f6steriyor. Veriler, sayg\u0131n haber sitelerinin %60’\u0131n\u0131n yapay zek\u00e2 ajanlar\u0131n\u0131 ve ar\u015fiv botlar\u0131n\u0131 engelledi\u011fini g\u00f6sterirken, komplo teorisi yayan sitelerin ve kalitesiz i\u00e7erik \u00e7iftliklerinin engelleme oran\u0131n\u0131n %10’un alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor<\/a>. Bu da gelece\u011fin yapay zek\u00e2 algoritmalar\u0131n\u0131n, insanl\u0131k tarihini teyitli kaynaklardan de\u011fil, kap\u0131lar\u0131n\u0131 bilerek a\u00e7\u0131k b\u0131rakan zehirli dezenformasyon sitelerinden \u00f6\u011frenece\u011fi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n Sitelerin Internet Archive\u2019a eri\u015fimi kapatmas\u0131 yasal bir hak olsa da, bu durumun kamunun bilgi edinme hakk\u0131yla ve tarihsel veriyle nas\u0131l bir \u00e7at\u0131\u015fma yaratt\u0131\u011f\u0131 konusunu Avukat G\u00f6khan Ahi “dijital \u00e7a\u011f\u0131n en zor hukuk-felsefe sorular\u0131ndan biri” olarak tan\u0131ml\u0131yor. Ahi, “Hukuken yay\u0131nc\u0131 i\u00e7erik \u00fczerinde m\u00fclkiyet hakk\u0131na sahiptir ve ar\u015fivlenmeyi engelleyebilir, buna hakk\u0131 var. Ancak gazetecilik, ar\u015fivcilik, yay\u0131nc\u0131l\u0131k ayn\u0131 zamanda toplumsal haf\u0131za \u00fcretir,” diyerek d\u00fcnyada belki de ilk kez \u00f6zel m\u00fclkiyet ile kolektif tarih bilincinin do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor. Bu darbo\u011fazdan \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc muhtemel \u00e7\u00f6z\u00fcm ise zorunlu eri\u015fimden ziyade, telif \u00f6demesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kamusal dijital ar\u015fiv lisanslamas\u0131<\/strong>. Fakat Ahi, burada yeni bir meselenin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 uyar\u0131s\u0131n\u0131 da yap\u0131yor: “O da kamusal haf\u0131zan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u015fekilde nas\u0131l finanse edilece\u011fi.”<\/p>\n\n\n\n Kendi ar\u015fiv altyap\u0131s\u0131 zay\u0131f olan ve dijital belle\u011fini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc parti platformlara emanet eden T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde ise bu kriz \u00e7ok daha yak\u0131c\u0131. \u0130ngiltere veya Danimarka gibi \u00fclkeler ulusal haf\u0131zalar\u0131n\u0131 otonom web ar\u015fivleriyle korurken, T\u00fcrkiye yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir “Ulusal Web Ar\u015fivi” altyap\u0131s\u0131na sahip de\u011fil<\/a>. Bu yap\u0131sal zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n ve haf\u0131za erozyonunun en somut \u00f6rne\u011fi Radikal gazetesi vakas\u0131. 20 y\u0131ll\u0131k gazetecilik eme\u011fi, hi\u00e7bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n ticari bir kararla tek tu\u015fla buharla\u015ft\u0131<\/a> ve T\u00fcrkiye’nin yak\u0131n siyasi tarihine \u0131\u015f\u0131k tutan devasa koleksiyon silindi<\/a>. T\u00fcrkiye medyas\u0131, yapay zek\u00e2 botlar\u0131n\u0131 Wayback Machine gibi platformlardan engellerken kendi ar\u015fivlerini koruyacak alternatifler in\u015fa edemezse, ge\u00e7mi\u015f tamamen “sterilize edilmi\u015f” resmi s\u00f6ylemlere veya botlara a\u00e7\u0131k yalan haber sitelerine terk edilecek.<\/p>\n\n\n\n Bu noktada Avrupa Birli\u011fi’nde AI Act y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girerken, T\u00fcrkiye\u2019de yaln\u0131zca mevcut FSEK ile bu s\u00fcreci y\u00f6netmenin m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 irdelemek gerekiyor. Avukat G\u00f6khan Ahi’ye g\u00f6re 5846 say\u0131l\u0131 FSEK g\u00fc\u00e7l\u00fc bir eser koruma kanunu olmas\u0131na ra\u011fmen eski ve bir t\u00fcrl\u00fc teknolojik geli\u015fmelere uyum sa\u011flayamam\u0131\u015f bir kanun. YZ \u00e7a\u011f\u0131ndaki esas sorunun, ihlal sonras\u0131 koruma ve hak alma de\u011fil, modellerin e\u011fitimi s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fer aktar\u0131m\u0131 oldu\u011funu belirten Ahi, FSEK’in genelde ihlal oldu\u011funda devreye girdi\u011fini, oysa yapay zekan\u0131n ihlal olup olmad\u0131\u011f\u0131 bile tart\u0131\u015fmal\u0131 gri bir alan yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. “Avrupa Birli\u011fi AI Act ile do\u011frudan telif d\u00fczenlemesi yapmad\u0131, ancak \u015feffafl\u0131k, veri seti a\u00e7\u0131klama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve telif uyum mekanizmalar\u0131 getirerek fiilen yeni bir denge kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de yaln\u0131zca FSEK\u2019e dayanarak bu kadar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli verinin emilimini kontrol etmek zor,” diyen Ahi, orta vadede yapay zek\u00e2 e\u011fitim verisine ili\u015fkin \u00f6zel d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n zorunlu g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc aktar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n YZ e\u011fitimi i\u00e7in opt-in mi yoksa opt-out modeli mi T\u00fcrk hukukuna entegre edilmeli tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ise bir \u00fclkenin teknoloji politikas\u0131 tercihi olarak g\u00f6r\u00fcyor: “Opt-out modeli inovasyonu h\u0131zland\u0131r\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc her \u00fcretim varsay\u0131lan olarak e\u011fitim verisi h\u00e2line gelir. Ancak bu yakla\u015f\u0131m yarat\u0131c\u0131 sekt\u00f6rleri fiilen \u00fccretsiz veri sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr ve uzun vadede geliri d\u00fc\u015f\u00fck ve tercih edilmeyen sekt\u00f6rler h\u00e2line getirir. Opt-in modeli ise hak sahiplerini korur fakat uygulanmas\u0131 teknik olarak daha zor ve maliyetlidir.” Ahi, T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan dengeli bir yakla\u015f\u0131m \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fini, k\u0131sa vadede g\u00fc\u00e7l\u00fc bir opt-out hakk\u0131 ve veri seti \u015feffafl\u0131\u011f\u0131, uzun vadede ise lisans temelli opt-in modeline ge\u00e7i\u015f olabilece\u011fini zira meselenin yapay zek\u00e2n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ziyade de\u011fer payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 adil h\u00e2le getirmek oldu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n\n\n\n Bu krizin sadece bir tespit d\u00fczeyinde kalmamas\u0131, sekt\u00f6r\u00fcn “Dijital Veri Egemenli\u011fini” koruyabilmesi i\u00e7in teknik ve stratejik bir yol haritas\u0131na ihtiyac\u0131 var. Hem yapay zek\u00e2ya kar\u015f\u0131 telif hakk\u0131n\u0131 koruyan hem de kamusal ar\u015fivleri a\u00e7\u0131k tutmay\u0131 sa\u011flayan hibrit modeller, yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f bileti. News Corp, Axel Springer veya Associated Press (AP) gibi k\u00fcresel devler, yapay zek\u00e2 \u015firketleriyle kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda milyon dolarl\u0131k API lisans anla\u015fmalar\u0131<\/a> yapsa da, orta ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli yay\u0131nc\u0131lar i\u00e7in hayatta kalman\u0131n yolu “Veri Sendikalar\u0131” (Data Syndicates) ve “Kontroll\u00fc Eri\u015fim Protokolleri”nden ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n Peki, T\u00fcrk yay\u0131nc\u0131lar i\u00e7in \u201cVeri Sendikalar\u0131\u201d veya veri tr\u00f6stleri m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n Avukat G\u00f6khan Ahi’ye g\u00f6re bu konuda hukuki hi\u00e7bir engel yok, esas sorun kurumsal modelin hen\u00fcz netle\u015fmemi\u015f olmas\u0131. “T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fczik sekt\u00f6r\u00fcnde y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015fan kolektif hak y\u00f6netim yap\u0131lar\u0131 zaten var,” diyen Ahi; M\u00dcYAP, MSG veya MESAM gibi kurulu\u015flar\u0131 \u00f6rnek g\u00f6stererek, binlerce hak sahibinin eserlerini tek tek takip etmek yerine toplu lisanslama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve gelir da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fine dikkat \u00e7ekiyor. YZ \u015firketlerinin tek tek gazetecilerle pazarl\u0131k yapmak istemedi\u011fini, \u00f6l\u00e7e\u011fi b\u00fcy\u00fck muhataplar arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Ahi, veri sendikas\u0131 modelinin vizyonunu \u015f\u00f6yle \u00e7iziyor:<\/p>\n\n\n\n “Yay\u0131nc\u0131lar i\u00e7eriklerini KVKK uyumlu bi\u00e7imde ortak bir havuzda toplar, kullan\u0131m \u015fartlar\u0131n\u0131 belirler ve yapay zek\u00e2 \u015firketlerine toplu e\u011fitim lisans\u0131 verir. \u0130steyen verisini havuz d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakabilir. B\u00f6ylece bireysel dava ekonomisi yerine kolektif bir lisans ekonomisi do\u011far.”<\/p>\n\n\n\n M\u00fczik ve yay\u0131nc\u0131 meslek birliklerinde bu fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n olu\u015ftu\u011funu ancak hen\u00fcz nereden ba\u015flanaca\u011f\u0131 konusunda ortak bir uzla\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi\u011fini aktaran Ahi, yapay zeka \u00e7a\u011f\u0131nda klasik telif birliklerinin kendilerini YZ e\u011fitim lisanslama kurulu\u015flar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecek \u015fekilde geni\u015fletmelerinin ilk ad\u0131m olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n Bu noktada, TollBit gibi sistemlerin sundu\u011fu “Bot \u00d6deme Duvarlar\u0131” (Bot Paywalls) yay\u0131nc\u0131lara g\u00fc\u00e7l\u00fc bir savunma hatt\u0131 sa\u011fl\u0131yor<\/a>. Bu altyap\u0131lar sayesinde yay\u0131nc\u0131lar, izinsiz kaz\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 kendi belirledikleri bir “gi\u015feye” y\u00f6nlendirerek, botun kimli\u011fine ve eri\u015fmek istedi\u011fi i\u00e7eri\u011fe g\u00f6re \u015feffaf mikro-lisanslama kurallar\u0131 koyabiliyor<\/a>. Dahas\u0131, ProRata Al gibi giri\u015fimler tamamen s\u00fcrekli ve adil bir gelir payla\u015f\u0131m\u0131 modeli sunuyor<\/a>. Geli\u015ftirilen “Fraksiyonel At\u0131f Teknolojisi”, olu\u015fturulan yan\u0131tta hangi yay\u0131nc\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kriptografik olarak takip ediyor ve elde edilen gelirin tam %50’sini kayna\u011f\u0131 kullan\u0131lan yay\u0131nc\u0131lara milimetrik bir adaletle da\u011f\u0131t\u0131yor<\/a>. Bu sistemler, “veri aklama” sorununu ortadan kald\u0131rarak g\u00fcvenli bir veri sendikas\u0131 yarat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bu mikro-lisanslama modellerinin telif sava\u015flar\u0131n\u0131 sona erdirip erdiremeyece\u011fi konusuna G\u00f6khan Ahi’nin bak\u0131\u015f\u0131 son derece net. Bu modellerin telif hukukunun gelece\u011fini ve gidece\u011fi y\u00f6n\u00fc g\u00f6sterdi\u011fini vurgulayan Ahi, “Klasik sistemde \u00f6nce ihlal ger\u00e7ekle\u015fir, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ihtar edilir, hak talebi yap\u0131l\u0131r, olmazsa dava a\u00e7\u0131l\u0131r, y\u0131llar sonra tazminat belirlenir. Mikro-lisanslama ve ak\u0131ll\u0131 kontrat temelli API anla\u015fmalar\u0131 ise kullan\u0131m ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anda telifin otomatik da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 hedefliyor,” diyor. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131, yapay zek\u00e2 \u015firketleri ile i\u00e7erik \u00fcreticileri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 azaltabilecek en ger\u00e7ek\u00e7i uzla\u015fma modeli olarak g\u00f6ren Ahi, bunu m\u00fczik sekt\u00f6r\u00fcndeki korsan tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yerini alan Spotify ve DistroKid gibi altyap\u0131lara benzetiyor:<\/p>\n\n\n\n “Yani m\u00fczik sekt\u00f6r\u00fc davalarla de\u011fil, teknik lisans altyap\u0131lar\u0131yla bar\u0131\u015f yapt\u0131. ProRata AI veya TollBit\u2019in \u00f6nerdi\u011fi model de benzer bir mant\u0131\u011fa dayan\u0131yor. Yapay zek\u00e2 sistemi bir i\u00e7eri\u011fi kulland\u0131\u011f\u0131nda, bu kullan\u0131m \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyor, at\u0131f yap\u0131l\u0131yor ve gelir otomatik payla\u015f\u0131l\u0131yor.”<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye medyas\u0131n\u0131n dijital m\u00fclkiyetini koruyabilmesi i\u00e7in spontan refleksleri bir kenara b\u0131rakmas\u0131 \u015fart. Gazeteci ve dijital medya yay\u0131n y\u00f6netmeni Emre \u0130lkan Sakl\u0131ca’n\u0131n da uyard\u0131\u011f\u0131 gibi:<\/p>\n\n\n\n “Kolektif bir bilin\u00e7 olu\u015fturmadan burada ortak pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc \u00fcretmek zor. Belki b\u00fct\u00fcn medyan\u0131n dahil olaca\u011f\u0131 bir yap\u0131 olmasa da alternatif olarak tan\u0131mlayaca\u011f\u0131m\u0131z medyan\u0131n tek bir v\u00fccut halinde hareket etmesi sonu\u00e7 almay\u0131 daha da kolayla\u015ft\u0131r\u0131r… Uluslararas\u0131 gazetecilik \u00f6rg\u00fctlerinin de katk\u0131s\u0131 ile ortak ak\u0131l olu\u015fturmak ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler i\u00e7in masada olmak g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gereken bir \u015fey<\/a>.”<\/p>\n\n\n\n Dijital ekosistemin topyek\u00fbn kilitlenmesi kimsenin yarar\u0131na de\u011fil. Hukuki kazan\u0131mlar\u0131n teknik vizyonla harmanland\u0131\u011f\u0131 hibrit “Veri Sendikas\u0131” modelleri, medyan\u0131n kendi ge\u00e7mi\u015fini yakmadan gelece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131n\u0131n tek yolu.<\/p>\n\n\n\nToplumsal haf\u0131zan\u0131n intihar\u0131 ve T\u00fcrkiye medyas\u0131 i\u00e7in ar\u015fiv karartmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n
\u00c7\u0131k\u0131\u015f yolu: Dijital veri egemenli\u011fi ve hibrit modeller<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n