<\/p>\n\n\n\n
Jeopolitik gerilim ve sava\u015f t\u00fcm d\u00fcnyada man\u015fetleri tutuyor. \u0130spanyol multimedya gazetecisi Lola Garc\u00eda-Ajofr\u00edn<\/a>\u2019in dedi\u011fi gibi bu haberler hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yor ama di\u011fer a\u00e7\u0131lar da ilgiyi hak ediyor.<\/p>\n\n\n\n \u201cHerkes bir sorunu ele al\u0131rken, soru sorarak ve hangi unsurun eksik oldu\u011funa bakarak fark yaratabilirsiniz.\u201d Mesela daha \u00f6nce \u00e7at\u0131\u015fmalarla b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f toplumlar nas\u0131l uzla\u015fmaya ba\u015flad\u0131? Bu soru, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Frans\u0131z okul \u00e7ocuklar\u0131yla Avrupal\u0131 kom\u015fular\u0131n\u0131 bir araya getiren mektup arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 program\u0131yla ilgili yaz\u0131s\u0131n\u0131<\/a> ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u201cE\u011fer 100 gazeteci varsa, 99\u2019unun g\u00f6revi soruna i\u015faret etmektir. Ama y\u00fczde birimiz de \u2018Peki, bu konuda ne yapaca\u011f\u0131z?\u2019 diye sormak zorunday\u0131z. \u0130\u015fte \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi burada devreye giriyor. Beni heyecanland\u0131ran da bu\u201d diyor Portekiz\u2019de ya\u015fayan \u0130ngiliz serbest gazeteci Oliver Balch<\/a>.<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm Gazetecili\u011fi A\u011f\u0131\u2019na (SJN<\/a>) g\u00f6re \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi, \u201csosyal sorunlara verilen yan\u0131tlarla ilgili titiz ve ilgi \u00e7ekici haberciliktir.\u201d Kriterlerine g\u00f6re, bir \u00e7\u00f6z\u00fcm hik\u00e2yesi d\u00f6rt sac aya\u011f\u0131na de\u011finmelidir:<\/p>\n\n\n\n New York Times<\/a> ve BBC<\/a> gibi b\u00fcy\u00fck yay\u0131n organlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm dikeyleri ya da programlar\u0131 olu\u015ftururken, di\u011ferleri bu \u015fekilde etiketlemeden \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi yapmakta. Positive News<\/a>, Reasons to be Cheerful<\/a> ve Next City<\/a> gibi yay\u0131nlar ise kendilerini bu yakla\u015f\u0131ma adam\u0131\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n Bu durum serbest \u00e7al\u0131\u015fanlara az haber yap\u0131lan alanlar\u0131 ke\u015ffetme f\u0131rsat\u0131 sunuyor; ne var ki g\u00fc\u00e7l\u00fc fikirler bulmak, do\u011fru formata karar vermek ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde bunu sunmak zor<\/strong> olabilir. Balch ve Garc\u00eda-Ajofr\u00edn ile SJN kurucu orta\u011f\u0131 Tina Rosenberg<\/a> bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin tavsiyelerini payla\u015ft\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte baz\u0131 \u00f6nemli noktalar:<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 i\u015fler i\u00e7in iyi fikir arayan gazetecilerin ekstra dikkatli olmalar\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n toplumdaki rol\u00fc konusunda uzmanla\u015fan ve ba\u015fka bir\u00e7ok kurumun yan\u0131 s\u0131ra Financial Times ve Reuters i\u00e7in d\u00fczenli olarak yazan Balch, \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fan pek \u00e7ok olu\u015fum fikirlerini hayata ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor; siz de kendinizi onlar\u0131n pazarlama ya da ba\u011f\u0131\u015f toplama stratejilerinin bir par\u00e7as\u0131 olarak bulmak istemiyorsunuz\u201d diyor. \u201cFikrin bana bir menfaat sahibi taraf\u0131ndan sunulmas\u0131ndan ziyade [\u2026] bu fikri kendim fark etti\u011fimde i\u00e7im \u00e7ok daha rahat oluyor; bu menfaatlere kat\u0131l\u0131yor olsam bile. Bunun yerine, kulaktan dolma bilgiler ya da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar\u0131n onaylar\u0131 alt\u0131n de\u011ferinde.\u201d<\/p>\n\n\n\n Balch, \u00f6nde gelen i\u015fletmeleri, projeleri veya kurulu\u015flar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan listeler ve \u00f6d\u00fcllerin daha fazla ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olabilece\u011fini de s\u00f6zlerine ekledi. Balch ayr\u0131ca m\u00fc\u015fterileri konusunda se\u00e7ici davranan ve hatta m\u00fc\u015fteri listelerinde olmayan kurulu\u015flar\u0131 da \u00f6nerebilen birka\u00e7 g\u00fcvenilir ileti\u015fim ve halkla ili\u015fkiler ajans\u0131yla da temas h\u00e2linde.<\/p>\n\n\n\n Varsay\u0131lan her \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir ge\u00e7mi\u015fi olmal\u0131d\u0131r. Balch, \u201cBu sadece bir fikir olamaz ve m\u00fcmk\u00fcnse \u00e7ok erken bir a\u015famada [da] olmamal\u0131,\u201d diyor. Ele ald\u0131klar\u0131 sorunla g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ki\u015fisel ba\u011f\u0131 olan bir kurucu da g\u00fcvenilirlik sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n Serbest \u00e7al\u0131\u015fan gazeteciler, SJN\u2019in \u201columlu sapma<\/a>\u201d hik\u00e2yeleri olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrde haberlerin pe\u015finden gitmeli, diyor eski New York Times<\/a> k\u00f6\u015fe yazar\u0131 ve Pulitzer \u00d6d\u00fcl\u00fc<\/a> sahibi Rosenberg:<\/p>\n\n\n\n \u201c\u2018Bir soruna verilen ilgin\u00e7 bir yan\u0131t duydum\u2019 diyerek ba\u015flayabilirsiniz; \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 haberlerin muhtemelen %90\u2019\u0131 bu \u015fekilde yaz\u0131l\u0131yor. \u2018\u0130\u015fte ilgin\u00e7 bir \u015fey yapan harika bir STK ya da iyi i\u015fleyen bir devlet program\u0131 var\u2019 gibi. Ama benim tercih etti\u011fim ba\u015fka bir yol daha var: \u00d6nce \u2018sorun nedir?\u2019 diye sormak ve ard\u0131ndan o sorunla ilgili verilerde, bu konuda kim daha iyi sonu\u00e7lar al\u0131yor, ona bakmak.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin, su\u00e7 oranlar\u0131na ili\u015fkin bir veri setini kullanarak \u00fclkenin en \u00e7ok etkilenen b\u00f6lgeleri hakk\u0131nda haber yapmak yerine, en d\u00fc\u015f\u00fck su\u00e7 oran\u0131na sahip b\u00f6lgeleri ya da su\u00e7 oranlar\u0131nda kayda de\u011fer d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fanan yerleri ara\u015ft\u0131r\u0131n. \u201cOnlar ne yapt\u0131? Ve bu bir haber mi?\u201d<\/p>\n\n\n\n Garc\u00eda-Ajofr\u00edn bir\u00e7ok \u00fclkede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve haberlerinde s\u0131kl\u0131kla k\u00fcresel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 benimsiyor. \u015eu anda \u0130spanyol gazetesi El Confidencial<\/a>\u2019deki ulus\u00f6tesi Pulse projesini<\/a> koordine ediyor.<\/p>\n\n\n\n Konu ne olursa olsun, yurt d\u0131\u015f\u0131na bakarsan\u0131z genellikle \u201cbirinin o soruna bir \u00e7\u00f6z\u00fcm buldu\u011funu ya da en az\u0131ndan bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, diyor. \u201cBu, bir probleme bamba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan bakman\u0131n harika bir yoludur.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin Garc\u00eda-Ajofr\u00edn, 2024\u2019te \u0130spanya\u2019daki \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sel felaketlerinin ard\u0131ndan, Avusturya ve \u00c7ekya\u2019daki sel izleme sistemlerinin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131<\/a> incelemi\u015f.<\/p>\n\n\n\n Garc\u00eda-Ajofr\u00edn i\u00e7in herhangi bir haberi geli\u015ftirirken kullan\u0131lmas\u0131 gereken sihirli kelime \u201cnas\u0131l\u201d ve bunu, bir sorunu haberle\u015ftirirken bile kullan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Romanya\u2019da artan ay\u0131 n\u00fcfusunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 haberle\u015ftirirken, r\u00f6portaj yapt\u0131\u011f\u0131 ki\u015filere topluluklar\u0131n bu duruma nas\u0131l<\/strong> yan\u0131t verdi\u011fini sordu. Bir k\u00f6yde bir\u00e7ok ki\u015fi \u201cbirlikte ya\u015fama\u201d gibi al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir yakla\u015f\u0131m\u0131 dile getirdi; ve bu da bir \u00e7\u00f6z\u00fcm haberi h\u00e2line geldi.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi her zaman uzun analizler anlam\u0131na gelmez; ba\u015far\u0131l\u0131 yan\u0131tlar\u0131 aktarman\u0131n ba\u015fka bir yolu da bir profil ya da r\u00f6portajd\u0131r, diyor Balch. Bu t\u00fcr i\u00e7erikler yaln\u0131zca daha h\u0131zl\u0131 \u00fcretilebilir olmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda \u201cba\u015f\u0131ndan itibaren \u00f6znel olman\u0131za\u201d da imk\u00e2n tan\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc oda\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015fmecinizin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 koyars\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n \u201cE\u011fer o ki\u015fiye ve tutkusuna inan\u0131yorsan\u0131z, onlar\u0131n sesini duyurmak i\u00e7in sadece bir arac\u0131 oluyorsunuz,\u201d diyor. \u00d6zellikle de bu ki\u015fi kamuoyunda nadiren yer bulan biri ise, \u201cbu bir gazeteci olarak yapabilece\u011fim ger\u00e7ekten olumlu bir \u015fey.\u201d<\/p>\n\n\n\n Y\u0131llar i\u00e7inde Garc\u00eda-Ajofr\u00edn \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 etkile\u015fimli oyunlar<\/a> ve \u00e7izgi romanlar <\/a>gibi farkl\u0131 projeler geli\u015ftirdi. \u00c7izgi roman, onun Covid-19 pandemisine kar\u015f\u0131 Brezilya\u2019daki favela topluluklar\u0131n\u0131n verdi\u011fi yan\u0131tlar\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 bir haberde tercih etti\u011fi formatt\u0131<\/a>. Bu k\u0131smen pratik nedenlerden kaynaklan\u0131yordu \u2014o d\u00f6nemde b\u00f6lge sakinlerini filme almak ya da foto\u011fraflamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Ama \u00e7izgi roman format\u0131, ayn\u0131 zamanda sakinleri kahraman olarak resmetme f\u0131rsat\u0131 da sundu\u2014 ki bu, onlar\u0131n genelde hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi bir rold\u00fc.<\/p>\n\n\n\n Geleneksel makalenin \u00f6tesine ge\u00e7ip \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi \u00fcretmek isteyen serbest gazeteciler i\u00e7in SJN, \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 podcast<\/a>, televizyon yay\u0131n\u0131<\/a>, sosyal medya g\u00f6nderisi<\/a> ve kitap \u00fcretimi<\/a> \u00fczerine kaynaklar sunuyor.<\/p>\n\n\n\n Balch\u2019a g\u00f6re \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011finin en zor k\u0131sm\u0131, edit\u00f6rleri bu haberlere ikna etmek: \u201c\u0130yi haberleri yaymak isteyen koca bir sekt\u00f6r (halkla ili\u015fkiler) var, bu y\u00fczden edit\u00f6rlerde bu tuza\u011fa d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in do\u011fal bir teredd\u00fct, diren\u00e7 ve isteksizlik oluyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n Peki, \u00f6nerinizi nas\u0131l ikna edici h\u00e2le getirebilirsiniz?<\/p>\n\n\n\n Edit\u00f6r\u00fcn g\u00fcvenini kazanmak ve bir halkla ili\u015fkiler i\u015fi sunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6stermek zaman alabilir. Bunu netle\u015ftirmenin bir yolu, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn kusursuz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya ba\u011flam\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakt\u0131r, diyor Balch.<\/p>\n\n\n\n Rosenberg, \u201cBiraz ba\u011flam ekleyin ki edit\u00f6r, sizin ba\u015fka \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin de fark\u0131nda oldu\u011funuzu anlas\u0131n. [Deyin ki:] Bu, onlardan biri ve ben bunu \u015fu sebeplerle \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yorum. Bunu yeg\u00e2ne \u00e7\u00f6z\u00fcm, sihirli de\u011fnek gibi sunmay\u0131n,\u201d diyor ve ekliyor, \u201cHatta buna \u2018\u00e7\u00f6z\u00fcm haberi\u2019 bile demeyebilirsiniz. Yay\u0131nlayan haber kurulu\u015funun bunu b\u00f6yle etiketlemesi g\u00fczel olur ama \u00e7o\u011fu hen\u00fcz o noktada de\u011fil. Bir\u00e7ok haber merkezi, yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde, bu terime kar\u015f\u0131 temkinli olabilir.\u201d<\/p>\n\n\n\n Her iyi \u00f6neride mutlaka \u015fu \u00fc\u00e7 sorunun yan\u0131t\u0131 olmal\u0131, diyor Rosenberg:<\/p>\n\n\n\n Bir haber \u00f6nerisi sunmak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yapmaya zaman ay\u0131rmak zordur; \u00f6zellikle de yay\u0131nlanma garantisi yoksa. Ama Rosenberg\u2019e g\u00f6re bu emek \u00e7o\u011fu zaman kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n\n\n\n \u201cE\u011fer bu bir haber de\u011filse, iyi ki de de\u011fil: Bunu \u00f6\u011frenmi\u015f oldunuz. Ama e\u011fer haber niteli\u011fi ta\u015f\u0131yorsa, bir yerde mutlaka yazars\u0131n\u0131z. Sizin hik\u00e2yenizi alacak biri her zaman vard\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n\n
Haber fikirlerini se\u00e7erken ekstra \u00f6zen g\u00f6sterin<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Sorundan ba\u015flay\u0131n ve olumlu u\u00e7 \u00f6rne\u011fi bulun<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n benzer sorunlar\u0131 nas\u0131l \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcne bak\u0131n<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Nas\u0131l sorusunu sorun<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Alternatif formatlar\u0131 de\u011ferlendirin<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 haber \u00f6nerisi sunarken dikkat edilmesi gerekenler<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
1) Ba\u011flam ekleyin<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
2) Temel \u00f6neri unsurlar\u0131n\u0131 unutmay\u0131n<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
3) Harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilin<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n