{"id":590,"date":"2025-09-18T08:27:23","date_gmt":"2025-09-18T08:27:23","guid":{"rendered":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/?p=590"},"modified":"2025-09-18T08:31:31","modified_gmt":"2025-09-18T08:31:31","slug":"nukleere-karsi-yenilenebilir-enerji-kooperatifleri-cozum-olabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/2025\/09\/18\/nukleere-karsi-yenilenebilir-enerji-kooperatifleri-cozum-olabilir-mi\/","title":{"rendered":"N\u00fckleere kar\u015f\u0131 yenilenebilir enerji kooperatifleri \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir mi?"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 raporlara yans\u0131yan verilere g\u00f6re elektrik \u00fcretiminde n\u00fckleer, fosil ve termik santrallerin oran\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korusa da yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131nda da \u00f6nemli bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.   D\u00fcnyada toplam elektrik \u00fcretimi yakla\u015f\u0131k 31.200 TWh. Bunun y\u00fczde 60\u2019si fosil enerji, y\u00fczde 31 yenilenebilir enerji ve y\u00fczde 9\u2019da n\u00fckleer enerjiden elde edildi.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa\u2019ya gelince, n\u00fckleer enerjiden sa\u011flanan elektri\u011fin azald\u0131\u011f\u0131 ve baz\u0131 n\u00fckleer tesislerin kapand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zleniyor. 1996 y\u0131l\u0131nda n\u00fckleer santrallar k\u00fcresel elektrik \u00fcretiminin y\u00fczde 17,5\u2019ini kar\u015f\u0131larken, 2023 y\u0131l\u0131nda bu rakam 9,15\u2019e geriledi. 2005 ila 2024 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada 101 n\u00fckleer reakt\u00f6r kapat\u0131l\u0131rken 104 yeni reakt\u00f6r i\u015fletmeye al\u0131nm\u0131\u015f ve bunlar\u0131n 51\u2019inin \u00c7in\u2019de olmas\u0131 dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cG\u00fcvenli ve karbonsuz oldu\u011fu iddia edilen n\u00fckleer enerjinin pay\u0131 artmad\u0131\u201d<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

D\u00fcnya genelinde yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131na bir y\u00f6nelim oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. N\u00fckleer Kar\u015f\u0131t\u0131 Platform \u00fcyesi gazeteci \u00d6zg\u00fcr G\u00fcrb\u00fcz 2024 y\u0131l\u0131nda kurulan elektrik santrallar\u0131n\u0131n y\u00fczde 93\u2019\u00fcn\u00fcn yenilenebilir enerji, yani r\u00fczg\u00e2r ve g\u00fcne\u015f kaynakl\u0131 oldu\u011funu belirtiyor ve g\u00fcne\u015f ile r\u00fczg\u00e2rdan \u00fcretilen elektrik maliyetinin n\u00fckleere k\u0131yasla yakla\u015f\u0131k 4 kat daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bu yaz d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda g\u00fcne\u015f panellerinden \u00fcretilen elektri\u011fin n\u00fckleer santrallardan \u00fcretilen elektrik miktar\u0131n\u0131 ge\u00e7ece\u011fine dair bir beklenti oldu\u011funu ekleyen G\u00fcrb\u00fcz, bunun e\u011filimin hangi y\u00f6nde oldu\u011funun net bir g\u00f6stergesi oldu\u011funu kaydediyor. G\u00fcrb\u00fcz, \u201cK\u00fcresel elektrik t\u00fcketimi artmas\u0131na ra\u011fmen n\u00fckleer enerjinin pay\u0131 artmad\u0131. Ucuz, karbonsuz ve g\u00fcvenli oldu\u011fu iddia edilen n\u00fckleer enerjinin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015famas\u0131 beklenirdi, tam tersine pay\u0131 geriledi\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin riskli n\u00fckleer sevdas\u0131<\/strong><\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 verilerden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere d\u00fcnya n\u00fckleer enerjiden uzakla\u015f\u0131rken, T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fckleer enerji maceras\u0131, in\u015fas\u0131 devam eden Mersin Akkuyu santraliyle ilerlemeye devam ediyor. Uzmanlar ve \u00e7evre aktivistleri \u00f6zellikle deprem fakt\u00f6r\u00fcne i\u015faret ederek bunun risklerine dikkat \u00e7ekiyor. EGE\u00c7EP Bilim Kurulu \u00fcyesi jeofizik y\u00fcksek m\u00fchendisi Erhan \u0130\u00e7\u00f6z Akkuyu NGS i\u00e7in yer tercihi yap\u0131l\u0131rken yeterince dikkatli ve titiz davran\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na vurgu yaparken Kahramanmara\u015f merkezli 7,6 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremi hat\u0131rlat\u0131yor ve ya\u015fanabilecek tsunaminin n\u00fckleer santrallar a\u00e7\u0131s\u0131nda tehlike olu\u015fturdu\u011funu belirtiyor:<\/p>\n\n\n\n

\n

Yer tercihi yap\u0131l\u0131rken santralin kurulaca\u011f\u0131 alan ve \u00e7ok yak\u0131n \u00e7evresinde diri fay bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131ld\u0131. Oysa n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 santralleri i\u00e7in \u00e7ok daha titiz davran\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin Fuku\u015fima NGS\u2019nin yak\u0131n\u0131nda bir deprem olmam\u0131\u015f, deprem 250 km uzakta, okyanus i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Ama tsunami etkisi Fuku\u015fima\u2019ya kadar ula\u015ft\u0131 ve depremde \u00e7\u00f6ken bir yap\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, so\u011futma suyu \u015febekesindeki bir ar\u0131za o b\u00fcy\u00fck felakete neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

Erhan \u0130\u00e7\u00f6z<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"\"
EGE\u00c7EP Bilim Kurulu \u00fcyesi jeofizik y\u00fcksek m\u00fchendisi Erhan \u0130\u00e7\u00f6z.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\u0130\u00e7\u00f6z Akdeniz\u2019de K\u0131br\u0131s yay\u0131 olarak bilinen bindirme faylar\u0131n daha \u00f6nce deprem ve tsunamiye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmekte oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor ve \u201cGelecekte olu\u015facak deprem ve tsunamilerin etkilerini t\u00fcm\u00fcyle \u00f6ng\u00f6rebilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Mersin \u00c7evre ve Do\u011fa Derne\u011fi (MER\u00c7ED) n\u00fckleer santrallerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan \u00e7evre kirlili\u011fine neden olabilece\u011fine dikkat \u00e7ekiyor. MER\u00c7ED Ba\u015fkan\u0131 Sebahat Aslan da Akkuyu santrali i\u00e7in deprem riskine dikkat \u00e7ekerken, santralin so\u011futma suyu tesislerinin dolgu alan\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n kaza ve felaket riskini \u00e7ok artt\u0131raca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cN\u00fckleer santrallerde olu\u015fan sorunlar do\u011fa i\u00e7in yok edici sonu\u00e7lara yol a\u00e7ar\u201d<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Mersin N\u00fckleer Kar\u015f\u0131t\u0131 Platform D\u00f6nem S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Osman Ko\u00e7ak, bir deprem ihtimali d\u0131\u015f\u0131nda da n\u00fckleer santrallerin do\u011fa, canl\u0131lar ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok y\u00fcksek riskler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ko\u00e7ak, zincirleme n\u00fckleer tepkimenin kontroll\u00fc i\u015flemesinin hi\u00e7bir durumda ve hi\u00e7bir teknolojiyle y\u00fczde 100 g\u00fcvenlilikle sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Ko\u00e7ak \u201cSo\u011futma sistemlerinde sorunlara neden olabilecek \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ve \u00f6nlenemeyen say\u0131s\u0131z etken vard\u0131r. B\u00fct\u00fcn insan yap\u0131s\u0131 sistemlerde sorunlar, ar\u0131zalar \u00e7\u0131kabilir. Ancak n\u00fckleer santrallerde olu\u015fan sorunlar sonucunda ger\u00e7ekle\u015fen \u00e7ekirdek erimeleri durdurulamaz ve do\u011fa i\u00e7in, canl\u0131lar i\u00e7in, insanlar i\u00e7in geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez yok edici sonu\u00e7lara yol a\u00e7ar.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Mersin N\u00fckleer Kar\u015f\u0131t\u0131 Platform D\u00f6nem S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Osman Ko\u00e7ak.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\u201cN\u00fckleer enerji d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131racak\u201d<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Erhan \u0130\u00e7\u00f6z T\u00fcrkiye i\u00e7in n\u00fckleer enerjinin uluslararas\u0131 politika d\u00fczleminde bir ba\u015fka riskine i\u015faret ederek, T\u00fcrkiye\u2019de yeterli uranyum rezervinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yak\u0131t a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k geli\u015fece\u011fini belirtiyor. \u201cG\u00fcneyimizde s\u00fcrekli kaynayan ve nereye evrilece\u011fi kestirilemeyen bir Ortado\u011fu var. Kuzeyimizde ise Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131 devam ediyor. Her iki taraftaki bu dengesizli\u011fin, gelecekte bize ne \u015fekilde bula\u015faca\u011f\u0131 belli de\u011fil. Hem kuzeyde hem g\u00fcneydeki sava\u015flarda n\u00fckleer tesislerin hedef al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 da bilinen bir ger\u00e7ekliktir.\u201d diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fckleer santraller enerjideki sorunu b\u00fcy\u00fct\u00fcrken, yenilenebilir enerji bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir mi?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de ger\u00e7ekte bir enerji a\u00e7\u0131\u011f\u0131 de\u011fil planlama sorunu oldu\u011funu belirten uzmanlar, enerji ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda n\u00fckleer santrallerin g\u00fcndemde tutulmas\u0131n\u0131n politik bir tercih oldu\u011fu noktas\u0131nda da hemfikirler. Bunun sorunu \u00e7\u00f6zmek de\u011fil daha b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131 ve riskleri g\u00fcndeme getirmek anlam\u0131na geldi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Osman Ko\u00e7ak, enerji ihtiyac\u0131n\u0131n etkili bir planlama sayesinde fosil yak\u0131tlara ve n\u00fckleer santrallere gerek kalmaks\u0131z\u0131n yenilenebilir kaynaklardan kar\u015f\u0131lanabilece\u011fini belirtiyor. Dile getirilen ihtiyac\u0131n \u015fi\u015firilmi\u015f oldu\u011funu ve daha fazla enerji talebinin, as\u0131l olarak kapitalistlerin doyumsuz kar h\u0131rslar\u0131n\u0131 tatmin i\u00e7in ve l\u00fcks mal ve hizmetleri, silah, cephane ve di\u011fer sava\u015f ara\u00e7 ve gere\u00e7lerini \u00fcretme isteklerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de de yenilenebilir enerji kooperatiflerinin yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun ger\u00e7ek bir alternatif olabilece\u011fini belirten Ko\u00e7ak, \u201cAncak bu kooperatiflere enerji tekellerinin m\u00fcdahalesinin \u00f6nlenmesi, yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131nda ve girdilerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda uygun ko\u015fullar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131, finansman olanaklar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda elektrik enerjisi da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n yeniden kamula\u015ft\u0131r\u0131larak YEK\u2019lerin enerji tekellerinin insaf\u0131na b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gereklidir.\u201d diye ekliyor.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Mersin \u00c7evre ve Do\u011fa Derne\u011fi (MER\u00c7ED) Ba\u015fkan\u0131 Sabahat Aslan.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\u201cT\u00fcrkiye i\u00e7in halk\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak, ekonomik, do\u011fa ile uyumlu, kirli teknolojilerin kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve kamu eliyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan bir enerji modelini savunduklar\u0131n\u0131\u201d belirten Sebahat Aslan da, \u201cdevlet destekli kamusal anlay\u0131\u015f\u0131 savunan enerji kooperatifleri\u201dnin \u00fclkemizin enerji sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 kaydediyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00f6z\u00fcm, yenilenebilir enerji kooperatiflerinde mi?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

D\u00fcnyada n\u00fckleer enerjiye ra\u011fbet d\u00fc\u015fer ve yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131na y\u00f6nelim artarken, enerji kooperatifleri de geli\u015fmeye devam ediyor. Avrupa Enerji Topluluklar\u0131 Federasyonu (REScoop.eu) b\u00fcnyesinde 1500\u2019den fazla kooperatif var ve bu kooperatiflere ortak 1 milyondan fazla \u00fcye bulunuyor. Almanya\u2019da enerji kooperatiflerinin say\u0131s\u0131 812. Danimarka\u2019da ise 2 bine yakla\u015fm\u0131\u015f durumda. <\/p>\n\n\n\n

\u201cKamucu bir elektrik \u00fcretiminde kooperatifler \u00f6nemli rol oynayacak\u201d<\/strong><\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri sadece enerjinin kayna\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir alternatif de\u011fil. \u00dcretiminden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na t\u00fcm\u00fcyle b\u00fcy\u00fck tekellerin egemenli\u011fi alt\u0131nda olan enerji sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7inde kamucu bir alternatif olarak da \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6zg\u00fcr G\u00fcrb\u00fcz, kooperatiflerin enerji sekt\u00f6r\u00fcnde b\u00fcy\u00fck sermaye transferlerinin ve tekelle\u015fmenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesinde \u00f6nemli rol\u00fc oldu\u011funa dikkat \u00e7ekerek, \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cYeni kamucu anlay\u0131\u015fta enerji kooperatiflerinin \u00f6nemli rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Almanya\u2019da yenilenebilir enerji kurulu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yar\u0131ya yak\u0131n\u0131 bireylerin, \u00e7ift\u00e7ilerin ve kooperatiflerin elinde oldu\u011funu g\u00f6rmek laz\u0131m. Avrupa ve hatta ABD\u2019de bile \u00f6nemli \u00f6rnekler var.\u201d G\u00fcrb\u00fcz kooperatiflerde s\u00f6z ve yetkinin bireylerde oldu\u011funu ve zenginle\u015fme hedefi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ihtiyaca y\u00f6nelik ad\u0131mlar atman\u0131n, \u00e7evre korumas\u0131nda samimi davranman\u0131n ve uygun teknolojileri se\u00e7menin daha m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu kaydediyor.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
N\u00fckleer Kar\u015f\u0131t\u0131 Platform \u00fcyesi gazeteci \u00d6zg\u00fcr G\u00fcrb\u00fcz.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de neden olmas\u0131n?<\/strong><\/strong><\/h4>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de enerji kooperatiflerinin on y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fi var. \u0130lk defa 2011 y\u0131l\u0131nda t\u00fcketicilerin elektrik ihtiyac\u0131n\u0131 en yak\u0131n \u00fcretim tesisinden temin etmelerini sa\u011flayan Lisanss\u0131z Enerji Y\u00f6netmeli\u011finin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle k\u00fc\u00e7\u00fck tesislerin ve bireylerin kendi ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 elektri\u011fi \u00fcretmelerinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, Y\u00f6netmeli\u011fe \u201cYenilenebilir Enerji Kooperatifleri\u201d tan\u0131m\u0131n\u0131n eklenmesiyle 2015-2016 y\u0131l\u0131nda bir y\u0131l i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k 20 tane enerji kooperatifi kurulmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Bu y\u0131l yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 \u201cT\u00fcrkiye Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri\u201d raporuyla bu alandaki g\u00fcncel durumu inceleyen Troya \u00c7evre Derne\u011fi\u2019nin Ba\u015fkan\u0131 Oral Kaya Lisanss\u0131z Enerji Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin devrimsel nitelikte oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck \u015firketleri de\u011fil do\u011frudan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticiyi esas ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Enerji kooperatifi kavram\u0131n\u0131n y\u00f6netmeli\u011fe girmesiyle iki y\u0131l i\u00e7erisinde kurulan kooperatif say\u0131s\u0131n\u0131n 50\u2019yi buldu\u011funu ekliyor.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bug\u00fcn gelinen noktada kooperatiflerin baz\u0131lar\u0131 kapanm\u0131\u015f durumda, faal durumda olan 45 kooperatifin ise sadece 11 tanesi elektrik \u00fcretebiliyor. Oral Kaya h\u0131zl\u0131 ve istekli bir ba\u015flang\u0131c\u0131n ard\u0131ndan gelinen bu noktan\u0131n, 2019 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen mevzuat de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ilgili oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

2017 y\u0131l\u0131nda \u00c7anakkale\u2019de kurulan Troya Yenilenebilir Enerji Kooperatifi de faaliyetini s\u00fcrd\u00fcremeyen ama umudunu yitirmeyen kooperatiflerden. Oral Kaya bu deneyimi de dayanarak, ya\u015fanan s\u00fcreci \u201c2019 y\u0131l\u0131nda Enerji Piyasas\u0131 D\u00fczenleme Kurulundan yeni bir d\u00fczenleme yapm\u0131\u015f ve enerji kooperatiflerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmi\u015ftir. Sadece insanlar\u0131n bir araya geldi\u011fi kooperatiflerin de\u011fil bireylerin de kendi \u00fcrettikleri elektrikle kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabildi\u011fi d\u00fczenlemeyi de\u011fi\u015ftirdiler. Bu tamamen bir \u00f6nleyici bir hamledir.\u201d s\u00f6zleriyle \u00f6zetliyor. Bunun enerji kooperatiflerinin t\u00fcm kazan\u0131mlar\u0131n ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik bir giri\u015fim oldu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Troya \u00c7evre Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Oral Kaya.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kaya \u201cBu a\u015famada sadece niyet okuyabilirim. Enerji kooperatiflerinin \u00f6n\u00fcn\u00fcn kesilmesi b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin lobi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan dolay\u0131 olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. H\u00e2lihaz\u0131rda K\u0131ta Avrupa\u2019n\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerinde yani Bel\u00e7ika, Hollanda ve Almanya gibi \u00fclkelerde \u00fcretilen yenilenebilir enerjinin oran\u0131 y\u00fczde 10-15 aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor. Buralarda yeni yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131l\u0131yor. Kooperatifler geli\u015fiyor. T\u00fcrkiye\u2019de ise konvansiyonel enerji \u00fcretimi h\u00e2kim oldu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrk sermayesi alternatif enerji \u00fcretimine o kadar da s\u0131cak bakmayabiliyor.\u201d diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zg\u00fcr G\u00fcrb\u00fcz de enerji kooperatiflerinin devletin k\u00fc\u00e7\u00fck bir deste\u011fiyle ba\u015flang\u0131\u00e7taki ivmesini koruyarak geli\u015febilece\u011fini, bug\u00fcnk\u00fc durumun devletin bir tercihi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor: \u201cN\u00fckleer veya termik santrallerde oldu\u011fu gibi yat\u0131r\u0131m a\u015famas\u0131 milyarlar gerektirmedi\u011fi i\u00e7in yurtta\u015flar\u0131n yenilenebilir enerji kurulumu yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn. M\u00fclkiyet elektrik \u00fcretim miktar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmez. \u015eu anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z devletin tercihi.  \u2018G\u00fcne\u015f santralini birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u015firket kursun, yurtta\u015flar de\u011fil\u2019 diyorlar.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Engellere ra\u011fmen \u00fcretimi s\u00fcrd\u00fcren kooperatifler de var<\/strong><\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Mevzuat de\u011fi\u015fiklikleri ve h\u00fck\u00fcmetin yenilebilir enerji konusunda tercihini yurtta\u015flar\u0131n ve kooperatiflerin de\u011fil b\u00fcy\u00fck sermayenin yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan yana kullanmas\u0131 ger\u00e7ekten de kooperatiflerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak inatla elektrik \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcren kooperatifler de var. Bu durumda s\u00f6z\u00fc onlara b\u0131rakmak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin ilk enerji kooperatiflerinden biri olan \u00c7orum Yenilenebilir Enerji Kooperatifi 2016 y\u0131l\u0131nda 7 ortakla birlikte kurulmu\u015f. 2019 y\u0131l\u0131nda \u00fcretim yapmaya ba\u015flayan kooperatifin \u015fu an 84 orta\u011f\u0131 var. Kooperatifin 500 KW elektrik \u00fcretim kapasitesi var ve ihtiya\u00e7tan fazla \u00fcretim oldu\u011fu i\u00e7in kooperatif ortaklar\u0131 bu durumdan kazan\u00e7l\u0131 da \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7orum Yenilenebilir Enerji Kooperatifi\u2019nin kurucular\u0131ndan olan Seyfettin Zengin de 2019 y\u0131l\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00fcreticilerin lehine de\u011fi\u015fen mevzuatla birlikte \u00e7o\u011fu kooperatifin fesih yoluna gitti\u011fini hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

 <\/strong>\u201cKooperatiflerinin yat\u0131r\u0131m yapma imk\u00e2n\u0131 kalmad\u0131\u201d<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u0130lk mevzuatta yer alan mahsupla\u015fma yoluyla kooperatiflerin \u00fcrettikleri elektri\u011fin bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyen Zengin, 2019 y\u0131l\u0131ndan sonra \u201cyerinde \u00fcretim ve yerinde t\u00fcketim\u201d kural\u0131yla birlikte kooperatiflerin etkinli\u011finin k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131 belirtiyor. Zengin ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u201cKooperatiflerin yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fcretimin farkl\u0131 noktalarda yap\u0131lan t\u00fcketim ile mahsupla\u015fmas\u0131na onay veriliyorken, sonras\u0131nda yay\u0131nlanan mevzuat ile \u00fcretim noktas\u0131yla t\u00fcketim noktas\u0131n\u0131n ayn\u0131 yerde olmas\u0131 zorunlulu\u011fu getirildi. \u00c7ok t\u00fcketicisi olan kooperatifler i\u00e7in bunun sa\u011flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. B\u00fcy\u00fck ticari i\u015fletmeler i\u00e7in bu m\u00fcmk\u00fcn, ayn\u0131 \u00e7at\u0131n\u0131n alt\u0131nda \u00fcretip t\u00fcketebilirsiniz ya da \u00fcretti\u011finiz noktayla t\u00fcketti\u011finiz nokta farkl\u0131 olabilir. Ama kooperatiflerde bunun imk\u00e2n\u0131 yoktu; kooperatif ortaklar\u0131 genellikle farkl\u0131 mahalle ve il\u00e7elerde oluyor. Bunlar\u0131n hepsinin tek bir merkezde \u00fcretilmesi ve farkl\u0131 noktalarda t\u00fcketilmesinin sa\u011flanmas\u0131 gerekiyordu. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta bunun \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131 ama sonradan \u00e7\u0131kan mevzuat ile buna engel oldu.  Kooperatiflerinin yat\u0131r\u0131m yapma imk\u00e2n\u0131 kalmad\u0131\u201d diyerek de\u011fi\u015fen yasal mevzuat ile enerji kooperatiflerinin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan engelleri \u00f6zetliyor.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
\u00c7orum Yenilenebilir Enerji Kooperatifi\u2019nin kurucular\u0131ndan Seyfettin Zengin.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

B\u00fcrokrasi i\u00e7in kooperatif ikinci planda<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketlerin i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn artaca\u011f\u0131na y\u00f6nelik inanc\u0131n da b\u00f6yle bir karar\u0131n al\u0131nmas\u0131nda etkili olabilece\u011fini belirten Zengin kooperatif\u00e7ili\u011fe d\u00f6n\u00fck yakla\u015f\u0131m\u0131n da burada bir etken oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor: \u201c2019 y\u0131llar\u0131nda Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131nda Kooperatif\u00e7ilik Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc diye m\u00fcstakil bir m\u00fcd\u00fcrl\u00fck vard\u0131 ama art\u0131k daire ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcler. Bu da asl\u0131nda b\u00fcrokrasinin kooperatife bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor, neden daha a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekersiniz ki? Bu dahi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Enerji kooperatifleri merkezi h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan desteklenmeli<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Kooperatiflere y\u00f6nelik bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bu konuda \u00f6zveriyle \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131 da k\u00fcst\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eden Zengin, toplumun yenilenebilir enerji kooperatifinde bir gelecek g\u00f6rmedi\u011fini ve ba\u015flang\u0131\u00e7taki heyecan\u0131n bu y\u00fczden s\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ekliyor. Zengin enerji \u00fcretiminde kooperatifle\u015fmenin \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yerel y\u00f6netimlerin bu organizasyonlar\u0131n i\u00e7ine dahil olarak ayni destek sa\u011flayabilece\u011fine, merkezi h\u00fck\u00fcmetin ise hem mevzuatta hem uygulamada enerji kooperatiflerini destekleyecek d\u00fczenlemelere gitmesinin gerekti\u011fine vurgu yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKarar vericilerinin kooperatiflere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekiyor\u201d<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7orum Yenilenebilir Enerji Kooperatifi elektrik \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcren ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rneklerden olsa da hedeflerine ula\u015fabilmi\u015f de\u011fil. T\u00fcrkiye Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri raporuna g\u00f6re Kooperatifin ilk finansman\u0131 ortaklardan al\u0131nan aidatlar ve Tar\u0131msal Kalk\u0131nmay\u0131 Destekleme Kurumu hibeleri ile sa\u011flanm\u0131\u015f. \u00c7orum Belediyesi, projenin ba\u015flang\u0131c\u0131nda kooperatifin maliyetinin %20\u2019sini kar\u015f\u0131lamay\u0131 taahh\u00fct etmi\u015f ancak b\u00fcrokratik engeller ve mevzuat de\u011fi\u015fiklikleri, bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini engellemi\u015f. \u015eu an kooperatif, kendi gelirleriyle giderlerini kar\u015f\u0131layabilmekte ve ortaklar\u0131na k\u00e2r pay\u0131 da\u011f\u0131tabilmekte. Ancak Seyfettin Zengin\u2019in belirtti\u011fi kadar\u0131yla \u00fcretim kapasitesini hedefledikleri 5 MW d\u00fczeyine \u00e7\u0131karabilmi\u015f de\u011filler. Kooperatif orta\u011f\u0131 say\u0131s\u0131nda da bir art\u0131\u015f yok.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fcrokratik engellere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ettiklerini ancak sonu\u00e7 alamad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade eden Zengin, bir mevzuat ve anlay\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi olana dek kendi imk\u00e2nlar\u0131yla ayakta durmak zorunda olduklar\u0131n\u0131n fark\u0131nda: \u201cGer\u00e7ekten \u00fcz\u00fcc\u00fc, Bat\u0131 \u00fclkelerinden kooperatifleri etkinliklerimize davet ettik, onlardan \u00f6rnekler g\u00f6rd\u00fck. Onlar\u0131n ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce imrendik. Biz neden yapam\u0131yoruz diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. \u00d6ncelikle karar vericilerinin genel anlamda kooperatiflere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekiyor\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kendi elektri\u011fini \u00fcreten ilk \u00fcniversite<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de kendi elektri\u011fini \u00fcreten ilk \u00fcniversite olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan Mersin \u00dcniversitesi de yenilenebilir enerjinin yerelden \u00fcretimine iyi bir \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. D\u00fcnya Bankas\u0131 deste\u011fiyle ve \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 koordinasyonunda y\u00fcr\u00fct\u00fclen projeyle ge\u00e7en y\u0131l temelleri at\u0131lan ve ilk etab\u0131 tamamlanan G\u00fcne\u015f Enerji Santralleri (GES) sayesinde, Mersin \u00dcniversitesi 3 ayda 11 milyon TL tasarruf elde etti. Proje ile y\u0131ll\u0131k 60 milyon TL tasarruf hedefleniyor.
Proje hakk\u0131nda bilgisine ba\u015fvurdu\u011fumuz Mersin \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. Erol Ya\u015far, bu sayede ciddi bir ekonomik katk\u0131 sunulaca\u011f\u0131n\u0131 kaydediyor. Erol \u201cprojenin temelini \u00dcniversite Hastanesi, T\u0131p Fak\u00fcltesi ve Mimarl\u0131k Fak\u00fcltesi otoparklar\u0131na kurulan G\u00fcne\u015f Enerji Santrali (GES) sistemleri olu\u015fturuyor. Bu uygulama ile otoparklar\u0131n \u00fcst\u00fc g\u00fcne\u015f panelleriyle kaplanarak hem alan verimli kullan\u0131ld\u0131 hem de temiz enerji \u00fcretimine ba\u015fland\u0131\u201d diye belirtiyor ve bu sayede y\u0131ll\u0131k y\u00fczde 40 enerji tasarrufu hedeflediklerini belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak T\u00fcrkiye\u2019nin enerji politikalar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 n\u00fckleer enerjiye odaklanmas\u0131, hem \u00e7evresel hem de ekonomik anlamda \u00f6nemli riskler bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Yenilenebilir enerji kooperatifleri ise yerelden ba\u015flayarak hem enerji \u00fcretiminde \u00e7e\u015fitlilik sa\u011flama hem de toplumsal kat\u0131l\u0131m\u0131 art\u0131rma potansiyeline sahip bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunuyor. Avrupa\u2019da bunun g\u00f6stergesi olarak enerji kooperatifleri ciddi bir geli\u015fme kaydetmi\u015fken \u00fclkemizde ise hen\u00fcz bu potansiyelin hayata ge\u00e7mesi i\u00e7in epey mesafe kat edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6zleniyor. Bunun ilk ad\u0131m\u0131 ise mevcut yasal ve b\u00fcrokratik engellerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu engeller T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015flang\u0131\u00e7ta h\u0131zla geli\u015fen enerji kooperatiflerini zor duruma sokmu\u015f olsa da, ayakta kalan ve enerji \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcren \u00f6rnekler, \u00fclkemiz i\u00e7in de kooperatiflere dayanan bir yenilenebilir enerji \u00fcretimi modelinin bir alternatif olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Mevzuattaki engeller kald\u0131r\u0131l\u0131p devletin ve yerel y\u00f6netimlerin aktif deste\u011fiyle bu yap\u0131lar g\u00fc\u00e7lendirilirse, bu kooperatifler, sadece enerji \u00fcretmekle kalmay\u0131p ayn\u0131 zamanda yerel ekonomilerin canlanmas\u0131na, istihdam\u0131n artmas\u0131na ve halk\u0131n enerjiye eri\u015fiminde adil bir modelin tesisine katk\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Dijital Medya Ara\u015ft\u0131malar\u0131 Derne\u011fi taraf\u0131ndan desteklenen bu i\u00e7erik ilk olarak Seferikeci.org’da <\/a>yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong>
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Avrupa\u2019da alternatif enerji konusunda yayg\u0131nla\u015fan enerji kooperatifleri T\u00fcrkiye\u2019de hen\u00fcz yolun ba\u015f\u0131nda. Yerel enerji \u00fcretimi kalk\u0131nma a\u00e7\u0131s\u0131ndan potansiyel ta\u015f\u0131sa da mevcut yasal mevzuat yerel enerji kooperatiflerinin etkin olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebiliyor. \u00d6te yanda ise T\u00fcrkiye, uzmanlar\u0131n uyar\u0131lar\u0131na ra\u011fmen n\u00fckleer enerji sevdas\u0131nda \u0131srar ediyor. D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de konvansiyonel enerji \u00fcretimi ve yenilenebilir enerji \u00fcretimlerine bakarak T\u00fcrkiye\u2019deki yenilenebilir enerji potansiyelini bakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":591,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-590","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cozum-gazeteciligi"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=590"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/590\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/media\/591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newslabturkey.org\/sojo\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}